KINH NGHIỆM TỔ CHỨC SINH HOẠT TÌM HIỂU VỀ SỨC KHỎE SINH SẢN VỊ THÀNH NIÊN TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Những năm gần đây, nhận thức được tầm quan trọng của việc tổ chức các hoạt động truyền thông chăm sóc sức khỏe sinh sản (SKSS)cho học sinh tại các trường THPT, Chi cục DS-KHHGĐ các tỉnh/thành phố đã tích cực phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo, các trường THPT tổ chức các hoạt động truyền thông về SKSS vị thành niên (VTN) trong các trường THPT.Các buổi truyền thông này được tổ chức rất đa dạng, bằng nhiều hình thức như: sinh hoạt ngoại khóa kỹ năng sống ở từng lớp, nhóm lớp, sinh hoạt tìm hiểu về SKSS VTN cho toàn trường dưới cờ, cuộc thi tìm hiểu với nhiều cấp độ khác nhau… Dưới đây là những kinh nghiệm từ việc tổ chức các buổi sinh hoạt dưới cờ tìm hiểu về SKSS VTN cho trên 30.000 học sinh tại 36 trường THPT ở tỉnh Vĩnh Phúc
  1. Lựa chọn nội dung, vấn đề cần trao đổi

Các buổi sinh hoạt dưới cờ thường chỉ bố trí được tối đa 45 phút (một tiết học), trong khi đó, nội dung về SKSS VTN rất lớn, rất nhiều chủ đề, mỗi chủ đề nêu ra đều cần phải giải thích, đưa ra lời khuyên cụ thể. Dựa trên 15 nội dung/chủ đề đã được xác định về SKSS VTN, các báo cáo viên xác định được những vấn đề mà học sinh trong trường quan tâm nhất, tập trung vào phân tích, giải thích những băn khoăn và hướng tới gợi mở các hành vi tích cực…

Để một buổi sinh hoạt dưới cờ 45 phút đạt hiệu quả và huy động các em tham gia đối thoại báo cáo viên giải đáp nhiều nhất là 3-5 nội dung/chủ đề trong số 15 nội dung/chủ đề về SKSS VTN. Các nội dung/chủ đề khác chỉ liệt kê, giới thiệu, và không đi sâu phân tích nhằm tránh sự dàn trải, một chiều. 3 nội dung/chủ đề được lựa chọn nhiều nhất: (1) Thay đổi tâm sinh lý tuổi VTN; (2) tình bạn, tình yêu tuổi học trò; (3) tình dục an toàn, có trách nhiệm.

Song song với việc lựa chọn nội dung/chủ đề phù hợp, báo cáo viên trao đổi trực tiếp với thầy/cô hiệu trưởng trước buổi sinh hoạt về thời gian có thể kéo dài theo đề nghị của học sinh. Trong số 36 trường, có tói 16 trường đã đề nghị báo cáo viên kéo dài thêm từ 15-30 phút để tiếp tục trả lời các câu hỏi của học sinh.

  1. Tạo sự tham gia, trả lời và đặt câu hỏi của học sinh

Do sân trường rộng, số học sinh đông, nội dung truyền thông có nhiều điều tế nhị, việc huy động sự tham gia trả lời các câu hỏi của học sinhsẽ khó khăn, đặc biệt là khuyến khích, gợi mở để các em nêu ra những khó khăn, vướng mắc. Nhằm huy động sự tham gia 2 chiều với học sinh, nhóm báo cáo viên đã phối hợp với Chi cục DS-KHHGĐ tỉnh Vĩnh Phúc đã tiến hành:

  • Thiết kế một pano kích thức lớn có nội dung mô tả toàn bộ tiến trình chăm sóc SKSS VTN

Tấm pano được treo trên nền phông chính hoặc bên cạnh sân khấu đảm bảo các học sinh nhìn rõ. Các nội dung/chủ đề về SKSS VTN đã được sơ đồ hóa một cách lôgic, rõ ràng để học sinh có thể theo dõi quá trình trao đổi. Qua tấm pano, học sinh dễ dàng đặt các câu hỏi về nhiều nội dung/chủ đề.

  • Báo cáo viên chuẩn bị một số câu hỏi học sinh

Báo cáo viên chuẩn bị kỹ các câu hỏi có tính thực tế, đơn giản, vui nhộn nhưng không ảnh hưởng đến sự riêng tư của học sinh. Các câu hỏi được chia làm 3 loại: (a) Hỏi chung với cả trường, không cần học sinh trả lời riêng, báo cáo viên sẽ trả lời ngay sau hỏi để tạo không khí vui vẻ; (b) Báo cáo viên hỏi, nếu học sinh không trả lời thì báo cáo viên sẽ trả lời (c) Học sinh cần trả lời để tạo bầu không khí vui vẻ.

Dưới đây là một số câu hỏi các báo cáo viên chuẩn bị: Các em có phải trong độ tuổi VTN không? Độ tuổi của  VTN? Trong giai đoạn VTN có điều kỳ diệu gì đã diễn ra? Tại sao biết mình đã dậy thì? Dấu hiệu nào chứng tỏ đã dậy thì? Tại sao bạn trai có giấc mơ ướt? Tại sao bạn gái có kinh nguyệt? Tại sao ở tuổi dậy thì lại quan tâm tới bạn khác giới? Ở tuổi dậy thì có những thay đổi tâm lý nào? Tình bạn khác giới khác tình yêu thế nào? Thế nào là tình yêu học trò? Làm thế nào để giữ tình yêu không có tình dục? Thế nào là tình dục an toàn? Thế nào là tình dục có trách nhiệm? Làm thế nào để kìm chế được ham muốn tình dục? Thế nào là tình dục không xâm nhập? Quan thệ tình dục lần đầu tiên có phải là sẽ không thể có thai? Nếu đã có quan hệ tình dục thì phải làm thế nào để không mang thai? Bao cao su có phải là biện pháp tránh thai tốt nhất hay không? Học sinh có được áp dụng biện pháp uống thuốc tránh thai hàng ngày? Nếu dùng bao cao su tránh thai mà bị tuột bao vào âm đạo thì phải làm sao? Thuốc tránh thai khẩn cấp có hại nhiều không?

  • Khuyến khích, tạo điều kiện để học sinh viết ra giấy các câu hỏi kín và chuyển cho báo cáo viên trả lời

Qua tìm hiểu và thực tế trong các buổi sinh hoạt, rất nhiều học sinh muốn hỏi báo cáo viên nhưng còn e ngại. Nhiều trường hợp học sinh hỏi xong đã nhận được các tràng pháo tay hưởng ứng, nhưng cũng có trường hợp khi hỏi xong lại đối mặt với những lời bàn tán, ngờ vực…Để khắc phục những cản trở này, báo cáo viên chủ động trao đổi với nhà trường thông báo cho các em chuẩn trước tất cả những câu hỏi liên quan đến SKSS VTN, những băn khoăn, lo lắng, thắc mắc về lứa tuổi mình, các em có thể hỏi trực tiếp tại buổi sinh hoạt hoặc viết câu hỏi ra giấy (không cần ghi tên) để chuyển cho báo cáo viên trả lời trực tiếp tại buổi sinh hoạt. Khi nhận được những câu hỏi này, báo cáo viên có một trợ giảng sắp xếp lại theo trình tự các nội dung/chủ đề và trả lời câu hỏi trước toàn trường cho các em.

Với áp dụng biện pháp này, các buổi sinh hoạt dưới cờ đều nhận được rất nhiều câu hỏi của học sinh dưới dạng viết sẵn ra giấy, nhiều câu hỏi rất hay, thiết thực, tế nhị và thu hút được sự quan tâm, theo dõi của học sinh và các thầy cô. Có những câu hỏi riêng tư như: Trong một lần say rượu, em và người yêu chót quan hệ với nhau liệu người yêu em có thai không? Bạn em yêu một em lớp 6 và đã làm tình với nhau nhưng em lớp 6 không uống thuốc tránh thai thì có thai không? Mới yêu nhau được một tuần mà bạn gái gợi đến nhà chơi? Em không biết cách quan hệ như thế nào? cách tránh thai như thế nào? Tại sao có những trường hợp đột quỵ khi quan hệ tình dục?....

  • Bố trí ít nhất 2 micro cầm tay và một số thầy cô trợ giúp để kịp thời phát hiện học sinh muốn hỏi và đưa micro đến học sinh nhanh nhất

Trong các buổi sinh hoạt, một số thầy cô giáo, các trợ giảng sẽ tiếp cận các học sinh để kịp thời phát hiện, khuyến khích, động viên các em đặt câu hỏi. Khi một số em hăng hái đặt câu hỏi và nhận được câu trả lời, giải đáp dí dỏm, vui vẻ và rất thực tế sẽ tạo không khi sôi động tới toàn thể học sinh…

Báo cáo viên cần có tính hài hước tạo không khí vui vẻ và quán triệt tinh thần “học sinh là trung tâm”

Các báo cáo viên cần chủ động lôi kéo sự tham gia của học sinh. Với phong thái nhiệt tình, vui vẻ, những câu nói, câu hỏi dí dỏm, những gợi ý nhanh, lựa chọn các học sinh năng động, chú ý theo dõi để khuyến khích trả lờivà kịp thời tuyên dương, khen thưởng các em. Vì nội dung rất rộng, các học sinh tiếp nhận thông tin về SKSS VTN từ nhiều nguồn khác nhau, chương trình mở nên thường có nhiều câu hỏi khó, tế nhị đòi hỏi báo cáo viên phải hiểu biết rộng, không những am hiểu kiến thức chuyên môn mà còn cần có kiến thức rộng về xã hội, kỹ năng sống, kỹ năng xử lý tình huống…

Từ kết quả thực tế, nhờ áp dụng tốt hai kinh nghiệm đã chia sẻ trên đây, các buổi sinh hoạt dưới cờ đã thực sự mang lại hiệu quả cao. Ông Nguyễn Hoài Nam - Phó Chi cục trưởng, Phụ trách Chi cục DS-KHHGĐ tỉnh Vĩnh Phúc nhận xét: Các buổi sinh hoạt rất sôi nổi, vui vẻ, bổ ích,thu hút được sự quan tâm, hưởng ứng của thầy và trò các trường. Đây là sự khác biệt rất lớn so với các buổi truyền thông trước đây. Chúng tôi đáng giá cao việc các giảng viên, báo cáo viên đã huy động được các em tham gia hỏi và đáp, chia sẻ các băn khoăn, thắc mắc.

Tân Sơn, Hồng Lụa, Lan Hương, Hồng Lam