THÍCH ỨNG VỚI GIÀ HÓA DÂN SỐ NHANH Ở VIỆT NAM: CON ĐƯỜNG PHÍA TRƯỚC

Hưởng ứng ngày Quốc tế Người cao tuổi năm nay với chủ đề: “Tôn vinh gương sáng Người cao tuổi (NCT) trong đấu tranh bảo vệ quyền con người”, ngày 1/10 tại Hà Nội, Ủy ban Quốc gia về NCT Việt Nam (UBQG về NCT) phối hợp với Trung ương Hội NCT Việt Nam, Tổng cục Dân số- Kế hoạch hóa gia đình (DS-KHHGĐ), Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA) và Tổ chức Hỗ trợ NCT Quốc tế HelpAge tổ chức tọa đàm “Thích ứng với già hóa dân số nhanh ở Việt Nam: Con đường phía trước” nhằm kêu gọi xã hội có một cách nhìn nhận tích cực hơn về NCT ở Việt Nam, biến thách thức của già hóa dân số thành cơ hội.

Cần có các can thiệp chính sách kịp thời để duy trì cơ cấu dân số hợp lý

Việt Nam đã chính thức bước vào giai đoạn "già hóa dân số" từ năm 2011 và là một trong các quốc gia có tốc độ già hóa nhanh nhất trên thế giới. Năm 2016, số NCT (60+) chiếm 11,9% tổng dân số, nghĩa là cứ 9 người thì có 1 người từ 60 tuổi trở lên. Theo dự báo của Tổng cục thống kê, đến năm 2038, nhóm đó dân số từ 60 tuổi trở lên sẽ hơn 21 triệu người, chiếm 20% tổng dân số. 

Thời gian để Việt Nam chuyển đổi từ giai đoạn “già hóa dân số” sang cơ cấu “dân số già” sẽ ngắn hơn nhiều so với các quốc gia có trình độ phát triển cao hơn. Chẳng hạn: Thụy Điển phải mất tới 85 năm, Nhật Bản là 26 năm, và Thái Lan là 22 năm, trong khi dự đoán ở Việt Nam chỉ khoảng 27 năm. Cũng theo dự báo này, từ năm 2038, dân số trong độ tuổi lao động bắt đầu giảm và sự biến động dân số này sẽ tác động bất lợi tới phát triển kinh tế-xã hội, nếu không có chính sách phù hợp. Xu hướng già hóa dân số là tất yếu, chính vì vậy Việt Nam cần có các can thiệp chính sách kịp thời để duy trì cơ cấu dân số hợp lý. Bên cạnh đó, xu hướng nữ hóa dân số cao tuổi cũng diễn ra ở tất cả quốc gia, bao gồm cả Việt Nam, đòi hỏi các chính sách, chương trình thích ứng với già hóa dân số đều phải tính đến yếu tố giới và nhu cầu khác biệt về giới trong dân số cao tuổi.

Theo Thứ trưởng Bộ Lao động- Thương bình và Xã hội Lê Tấn Dũng, Nhà nước đã có nhiều chính sách, chương trình dành cho NCT được cụ thể hoá qua Luật, Nghị định, Quyết định, Thông tư…; Chương trình hành động quốc gia về NCT giai đoạn 2012 - 2020, Tháng hành động vì NCT… Bên cạnh sự cam kết của Chính phủ, sự nỗ lực của các cấp, các ngành, các cơ quan nhà nước từ Trung ương đến địa phương, sự tích cực tham gia của chính bản thân NCT, gia đình và cộng đồng là rất quan trọng. 

Bà Astrid Bant, Trưởng đại diện Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) tại Việt Nam cho rằng, già hóa là tất yếu của sự phát triển. Vì thế chúng ta cần thúc đẩy hơn nữa quyền của NCT và đảm bảo NCT được tham gia một cách đầy đủ để có thể xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn cho tất cả mọi người ở các lứa tuổi khác nhau.

Bài học và khuyến nghị chính sách cho Việt Nam

Bà Nguyễn Thị Ngọc Lan, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục DS-KHHGĐ cho biết: "Thời kỳ già hóa đem lại những tiềm năng bao gồm cơ hội đầu tư, tăng cường chất lượng lao động và kiến thức, đem lại các lợi ích kinh tế. Nhưng đồng thời, cũng đặt ra những thách thức to lớn đòi hỏi phải có những phương thức tiếp cận mới trong chăm sóc sức khỏe, tuổi nghỉ hưu, lương hưu, tăng cường sự tương tác trong xã hội và mối quan hệ liên thế hệ.

Thứ trưởng Lê Tấn Dũng nhấn mạnh: “Tuổi thọ cao là một thành quả phát triển kinh tế-xã hội của mỗi quốc gia, mà không phải là gánh nặng của xã hội hay của nền kinh tế. Chúng ta hãy cam kết đảm bảo cuộc sống mạnh khỏe và hạnh phúc của NCT và tạo điều kiện cho sự tham gia có ý nghĩa của họ trong xã hội để tận dụng được những kinh nghiệm và kiến thức quý báu của NCT".

Theo bà Trần Bích Thủy, Giám đốc Quốc gia tổ chức HelpAge International tại Việt Nam, đã đến lúc phải hành động quyết liệt hơn nhằm chấm dứt phân biệt tuổi tác, đặc biệt xóa bỏ suy nghĩ cho rằng, NCT là gánh nặng, thụ động và phụ thuộc, bởi điều đó hoàn toàn trái với những gì chúng ta đang nhìn thấy hàng ngày. Phân biệt tuổi tác chính là một trong những nguyên nhân gốc rễ cản trở già hóa tích cực, cản trở việc đạt các Mục tiêu Phát triển bền vững.

Các đại biểu tham dự Tọa đàm cho rằng, thích ứng với già hóa dân số cần được coi là một vấn đề ưu tiên và đòi hỏi phải có các biện pháp kịp thời để chuẩn bị cho xã hội già trong tương lai không xa. Các đại diện NCT và người trẻ tuổi đã có những trao đổi thú vị và khẳng định, tuổi tác chỉ là những con số mà thôi, NCT và người trẻ tuổi đều có những giá trị như nhau trong cuộc sống. Bất chấp tuổi tác, phần lớn NCT vẫn tràn đầy nhiệt huyết, năng động, tích cực và mong muốn vẫn tiếp tục được đóng góp một cách ý nghĩa cho gia đình, cộng đồng và xã hội. Các đại biểu tham dự buổi tọa đàm đã thảo luận về một số bài học và khuyến nghị chính sách cho Việt Nam như sau:

Thích ứng với già hoá dân số cần được coi là một vấn đề ưu tiên và cần phải có các biện pháp kịp thời để chuẩn bị cho xã hội già trong tương lai gần;

Vấn đề NCT liên quan chặt chẽ tới 15/17 Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDG), do đó cần lồng ghép vấn đề này trong các chính sách, chỉ tiêu Phát triển Bền vững ở Việt Nam. Chính phủ cần ban hành, định hướng chiến lược tổng thể thích ứng với già hóa dân số, xây dựng chương trình hành động về già hoá dân số cho giai đoạn 2021-2030;

Cần tiếp tục thực hiện, đồng thời rà soát và điều chỉnh nếu cần thiết các pháp luật, chính sách liên quan đến NCT, như Luật NCT, Luật Bảo hiểm xã hội, Luật Bình đẳng Giới, Pháp lệnh Dân số để bảo đảm giải quyết tốt hơn các vấn đề về NCT, cũng như có quy mô dân số hợp lý, hạn chế sự gia tăng tốc độ già hoá dân số;

Xóa bỏ các rào cản về tuổi tác trong các chính sách, lưu ý tăng cường xây dựng cơ sở hạ tầng và môi trường xã hội để đảm bảo NCT có thể tham gia vào hoạt động kinh tế và xã hội; phát triển dịch vụ cho NCT tại cộng đồng, các mô hình câu lạc bộ NCT, đặc biệt câu lạc bộ Liên thế hệ Tự giúp nhau, trung tâm chăm sóc ban ngày/ngắn ngày tại cộng đồng;

Tăng cường truyền thông, thay đổi nhận thức, tạo môi trường phù hợp với xã hội có nhiều NCT, thường xuyên tuyên truyền giáo dục giới trẻ, để xóa bỏ kỳ thị, phân biệt đối xử và bạo lực với NCT;

Tiến hành nghiên cứu, đánh giá, tăng cường thu thập số liệu, thông tin về NCT và tác động của già hóa dân số để phục vụ xây dựng, hoạch định chính sách, chương trình;

Đẩy mạnh sự tham gia, phối hợp và tăng cường vai trò của các bộ, ngành, đoàn thể, khu vực tư nhân, các tổ chức xã hội và các bên liên quan khác trong bảo vệ quyền lợi của NCT;

Tiếp tục ủng hộ ban hành Công ước Quốc tế về Quyền của NCT để có thêm  công cụ pháp lý bảo vệ quyền của NCT.

 

THẢO VÂN