TUYÊN BỐ CỦA ỦY BAN XÓA BỎ PHÂN BIỆT ĐỐI XỬ CHỐNG LẠI PHỤ NỮ (ỦY BAN CEDAW) VỀ GIỚI VÀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

                                                                                                            VŨ NGỌC BÌNH*

Ủy ban Xóa bỏ phân biệt đối xử chống lại phụ nữ (Ủy ban CEDAW) bày tỏ sự quan ngại về việc thiếu vắng quan điểm giới trong Công ước khung của Liên hợp quốc về Biến đổi khí hậu (UNFCCC) trong những chính sách, sáng kiến quốc gia và toàn cầu về biến đổi khí hậu. Qua việc xem xét các báo cáo quốc gia thành viên của Ủy ban CEDAW cho thấy rõ rằng biến đổi khí hậu không ảnh hưởng khác nhau giữa phụ nữ và nam giới và có tác động khác nhau. Tuy nhiên, phụ nữ là những nạn nhân không được cứu giúp của biến đổi khí hậu mà họ còn có vai trò tác động. Tất cả những người trong cuộc nên đảm bảo rằng các biện pháp để giảm thiểu rủi ro do biến đổi khí hậu và thảm họa chính là đáp ứng và nhạy cảm giới với những hệ thống kiến thức bản địa và tôn trọng quyền con người. Quyền phụ nữ tham gia trong việc đưa ra quyết định ở các cấp khác nhau phải được đảm bảo trong những chính sách và chương trình liên quan đến biến đổi khí hậu.

Như Báo cáo liên chính phủ về Biến đổi khí hậu đã ghi nhận, biến đổi khí hậu có những ảnh hưởng khác nhau tới xã hội đối với từng khu vực, từng thế hệ, lứa tuổi, tầng lớp, các nhóm thu nhập, nghề nghiệp và giới. Phụ nữ là người sản xuất chủ yếu ra lương thực của thế giới, nhưng họ lại phải đối mặt với rất nhiều hình thức phân biệt như việc tiếp cận đất đai, tài sản và không công bằng. Đặc biệt rủi ro hơn là những phụ nữ đô thị nghèo và nông thôn những người đang sinh sống tại các vùng đất thấp ven biển đông đúc dân cư, những vùng trũng, các vùng núi cao khô cằn, hay các đảo nhỏ. Những nhóm người dễ bị tổn thương như phụ nữ cao tuổi, phụ nữ tàn tật và các nhóm người dân tộc thiểu số, người du cư, người sống chủ yếu bằng săn bắn và hái lượm cũng cần quan tâm.

An toàn và bảo hiểm xã hội là điều thiết yếu trong những kế hoạch thích nghi của quốc gia và là một phần trong chiến lược giảm nghèo. Tuy vậy, nhiều phụ nữ vẫn chưa tiếp cận được với những điều kiện chăm sóc sức khỏe và an ninh xã hội. Trong khi CEDAW công nhận rằng tất cả phụ nữ đều có quyền có mức sống đầy đủ, có nhà ở và giao tiếp xã hội để cứu trợ khẩn cấp trong những tình huống bất thường xảy ra do thảm họa thiên nhiên thì phụ nữ thường bị phân biệt đối xử trong việc tiếp cận những điều kiện này.

Số liệu thống kê theo giới tính, các chính sách nhạy cảm giới và những nguyên tắc chỉ đạo chương trình để hỗ trợ chính phủ là cần thiết để bảo vệ quyền phụ nữ có được an ninh cá nhân và sinh kế bền vững. Các chính sách hỗ trợ bình đẳng giới trong tiếp cận, sử dụng và kiểm soát khoa học – kỹ thuật, giáo dục, đào tạo chính quy và không chính quy sẽ làm tăng khả năng của các quốc gia trong việc giảm thiểu thảm họa và thích nghi với sự biến đổi khí hậu.

Kế hoạch Hành động Bali được khởi xướng từ Hội nghị lần thứ 13 các thành viên Công ước khung Liên hợp quốc về Biến đổi khí hậu (UNFCCC) khẳng định lại rằng phát triển kinh tế-xã hội và xóa đói giảm nghèo là những ưu tiên toàn cầu và nhấn mạnh tầm nhìn chia sẻ cần tính đến cả các điều kiện kinh tế - xã hội và những nhân tố khác liên quan. Bình đẳng giới – bao gồm sự tham gia bình đẳng của nam giới và phụ nữ cũng như việc tính đến những tác động khác nhau đối với nam giới hay phụ nữ do biến đổi khí hậu và những biện pháp ứng phó – cần được nêu ra trong các thỏa thuận của UNFCCC với những thỏa thuận quốc tế khác nhưng không giới hạn bởi Công ước về xóa bỏ tất cả các hình thức phân biệt đối xử chống lại phụ nữ (CEDAW), Chương trình Hành động Bắc Kinh và Nghị quyết ECOSOC 2005/31 của Hội đồng Kinh tế - xã hội Liên hợp quốc.

Bình đẳng giới là thiết yếu cho sự thành công của việc chỉ đạo, thực hiện và đánh giá các chính sách về biến đổi khí hậu. Ủy ban CEDAW kêu gọi các quốc gia thành viên hãy đưa vấn đề bình đẳng giới như là một nguyên tắc cơ bản trong thỏa thuận của UNFCCC dự kiến được đưa ra tại Hội nghị các quốc gia thành viên lần thứ 15 tại Côpenhagen (Đan Mạch).



* Điều phối viên quốc gia Chương trình CEDAW Đông Nam Á Quỹ Phát triển Phụ nữ Liên hợp quốc (UNIFEM).