BÁO CÁO ĐƯA TRẺ EM LANG THANG VỀ VỚI GIA ĐÌNH VÀ HOÀ NHẬP CỘNG ĐỒNG NĂM 2003
      
 

Sau hơn ba tháng triển khai kế hoạch đưa trẻ em lang thang (TELT) về với gia đình và hoà nhập cộng đồng năm 2003 (từ 15/9/2003 đến 31/12/2003), với sự phối hợp đồng bộ giữa các Bộ, ngành, các địa phương có đông TELT và sự tham gia của Mặt trận tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên, các tổ chức xã hội và sự đồng tình ủng hộ của nhân dân đặc biệt là gia đình và bản thân TELT, kế hoạch đưa TELT về với gia đình và hoà nhập cộng đồng năm 2003 bước đầu đã tạo được sự chuyển biến tích cực.

1. Trên cơ sở số liệu khảo sát thực trạng trẻ em lang thang (lập hồ sơ và chụp ảnh) tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh tháng 8/2003 (TELT tại hai thành phố có 10.028 em). Uỷ ban Dân số, Gia đình và Trẻ em (UBDS,GĐ&TE) đã tập trung chỉ đạo 26 tỉnh, thành phố có nhiều trẻ em lang thang tại Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh xây dựng kế hoạch và chuẩn bị các điều kiện để đưa và tiếp nhận TELT về với gia đình và hoà nhập cộng đồng. Nhiều địa phương đã rất chủ động lập phương án rà soát lại thực trạng TELT của địa phương mình, đối chiếu với số liệu khảo sát của 2 thành phố, xác minh hoàn cảnh và nguyên nhân bỏ nhà ra đi lang thang của từng em, làm cơ sở để xây dựng kế hoạch giải quyết tình trạng trẻ em lang thang ngay tại địa bàn cơ sở

Trên cơ sở kinh nghiệm và kết quả giải quyết TELT năm 2003, UBDSGĐ&TE Trung ương chỉ đạo các địa phương chuẩn bị đề án giải quyết TELT giai đoạn 2004-2010, đặc biệt quan tâm đến vấn đề giải quyết việc làm, nâng cao đời sống của các hộ gia đình nghèo bằng các hình thức cho vay vốn, giới thiệu việc làm phù hợp, tạo điều kiện cho TELT, trẻ em có nguy cơ lang thang ổn định cuộc sống tại gia đình và cộng đồng, giúp các em được đến trường học văn hóa và học nghề.

 
I. Kết quả thực hiện kế hoạch:

Việc giải quyết TELT có rất nhiều khó khăn, phức tạp đối với cả nơi có trẻ em đi và nơi có trẻ em đến, nhưng do có chỉ đạo tích cực và tập trung từ Trung ương, có bước đi và nhiều biện pháp thích hợp nên số lượng TELT trên địa bàn Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh đã giảm trên 75%. Nhóm đối tượng trẻ em xin ăn, đeo bám ép mua ép giá ở những khu vực có đông khách du lịch đã được giải quyết cơ bản; các quận, huyện đang lập danh sách số TELT không còn ở địa bàn (so với điều tra của hai thành phố) để phối hợp với các địa phương có biện pháp giúp đỡ kịp thời, tạo điều kiện cho số em này ổn định cuộc sống tại cộng đồng, không tái lang thang.

- Hà Nội: UBDSGĐ&TE đã tư vấn cho hàng trăm trường hợp TELT, nhiều nhóm trẻ và các chủ nhà trọ trên địa bàn phường Chương Dương, Phúc Tân, quận Hoàn Kiếm, quận Thanh Xuân, quận Ba Đình… TVận động nhiều trẻ đi ăn xin về với gia đình hoặc chuyển sang làm việc khác ổn định và phù hợp lứa tuổi của các em. Số TELT được UBDS,GĐ&TE Hà Nội thống kê là 551 em, trong đó số TELT là người Hà Nội là 89 em, số TELT còn lại trên địa bàn Hà Nội là 214 em, trong đó có 31 em mới phát sinh.

- TP. Hồ Chí Minh: UBDSGĐ&TE đã vận động được 1.637 TELT đi một mình về với gia đình. Số TELT còn lại phần đông đang được nuôi dưỡng trong các mái ấm, nhà mở, trung tâm Bảo trợ xã hội. Vận động 955 gia đình/1.446 TELT có hộ khẩu thường trú tại thành phố ký cam kết không để con em mình đi lang thang. Phối hợp với UBDSGĐ&TE các tỉnh xây dựng kế hoạch và thường xuyên trao đổi thông tin để đưa các em về với gia đình.

Các tỉnh có đông TELT đã chủ động liên hệ với 2 thành phố để có được hồ sơ của các em, đồng thời tiến hành xác minh kịp thời các đối tượng tại cơ sở, tổ chức các hoạt động truyền thông, giáo dục, tư vấn đến từng gia đình có trẻ em lang thang chủ động đưa con em mình về hồi gia. Vì vậy, số TELT được giải quyết khá nhanh, số TELT tự về chiếm một tỷ lệ lớn.

Nhiều địa phương như: Hà Nam, Hưng Yên, Hà Tĩnh…đã có nhiều sáng tạo trong việc trợ giúp TELT hồi gia, ổn định cuộc sống tại cộng đồng như phối hợp với các doanh nghiệp, các trung tâm dạy nghề trên địa bàn tổ chức dạy nghề và thu hút số TELT đó vào làm việc tại các doanh nghiệp. Kinh nghiệm về sự kết hợp sinh động giữa phát triển kinh tế và hoạt động xã hội này đã được phổ biến cho các địa phương khác áp dụng tạo điều kiện để các doanh nghiệp tham gia các hoạt động xã hội giải quyết TELT mang lại lợi ích không chỉ cho TELT mà còn mang lại lợi ích cho các doanh nghiệp.

II. Đánh giá chung:

Thuận lợi

Được Thủ tướng Chính phủ, trực tiếp là Phó Thủ tướng Phạm Gia Khiêm quan tâm và thường xuyên chỉ đạo việc thực hiện kế hoạch đưa TELT về với gia đinh và hòa nhập cộng đồng, điều đó thể hiện tầm quan trọng và tính cấp bách của công tác bảo vệ TELT. Đồng thời cũng giúp cho lãnh đạo các ngành, các cấp có thêm quyết tâm tập trung cao độ cho việc giải quyết TELT.

 Việc tổ chức đưa TELT về với gia đình và hoà nhập cộng đồng tại hai thành phố lớn trong dịp này là một quyết định đúng đắn, kịp thời đáp ứng được yêu cầu bảo vệ quyền lợi và tương lai lâu dài của trẻ em, vì vậy đã tạo đựơc sự đồng tình của nhân dân, tạo được bước chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức, nâng cao được trách nhiệm của gia đình và cộng đồng, tạo được sự phối hợp giữa các bộ ngành, các cơ quan ở địa phương và các tổ chức chính trị xã hội trong việc đưa TELT về với gia đình và hoà nhập cộng đồng.

Các bộ, ngành, UBND TP. Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và các địa phương, cơ sở có nhiều TELT, các tổ chức chính trị xã hội, gia đình và bản thân TELT đồng tình với chủ trương đưa TELT về với gia đình và hoà nhập cộng đồng nên đã tích cực tham gia trong suốt quá trình thực hiện kế hoạch này.

Nhiều cơ sở ở các địa phương cả nơi các em đi và nơi các em đến đã chủ động xác minh hoàn cảnh gia đình, nguyên nhân trẻ em đi lang thang để xây dựng kế hoạch giải quyết TELT trong thời gian trước mắt và hướng tới những biện pháp ổn định lâu dài cho từng em.

Công tác tổ chức đón nhận và quản lý TELT được thực hiện theo qui trình chặt chẽ, có bàn giao giữa thành phố và địa phương, có sự cam kết giữa chính quyền cơ sở với gia đình và bản thân trẻ em không để trẻ em tái lang thang.

Nhiều xã ở các tỉnh Thanh Hóa, Hà Nam, Hưng Yên, Nam Định…đã đưa vấn đề TELT của xã mình ra bàn và quyết định tại Đảng ủy, xem đây là nhiệm vụ của công tác Đảng cơ sở. Cần Thơ đã dùng các phương tiện thông tin như phát thanh, truyền hình để xác minh quê quán trẻ em lang thang giúp gia đình tìm và đưa các em về; Đồng Tháp đã hổ trợ mỗi gia đình 200.000đ để lên TP. Hồ Chí Minh đón con em mình về. Có thể nói, kế hoach giải quyết TELT và công tác chỉ đạo lần này được tổ chức như là một chiến dịch, tập trung cao từ Trung ương đến cơ sở. 

Khó khăn, tồn tại:

- Công tác truyền thông, giáo dục, tư vấn tại một số địa bàn chưa đủ mạnh, chưa sâu sát đến từng gia đình và từng trẻ em nên ở những cơ sở này kết quả thu được chưa cao.

- Một vài địa phương chưa kịp thời đáp ứng được yêu cầu tập trung cao độ cho kế hoạch (hiện nay chỉ có 14/26 tỉnh có văn bản chỉ đạo của UBND tỉnh, số còn lại là kế hoạch của UBDS,GĐ&TE).

- Phương án giải quyết tình trạng TELT của một vài địa phương thiếu cụ thể, một số địa phương đến nay vẫn còn lúng túng trong việc triển khai kế hoạch của Trung ương; mạng lưới cộng tác viên tại cơ sở chưa nắm chắc hoàn cảnh của từng đối tượng TELT, việc theo dõi, xác minh và quản lý đối tượng TELT tại địa bàn chưa thường xuyên, chặt chẽ. Mặt khác một số cộng tác viên tại các trung tâm BTXH chưa kịp đào tạo về phương pháp, kỹ năng tư vấn cho TELT nên kết quả hoạt động tư vấn đến đối tượng trẻ em và các gia đình có TELT còn hạn chế.

- Đặc điểm trẻ em lang thang tại TP. Hồ Chí Minh số đông là đi cùng gia đình, di cư vào thành phố trong những năm gần đây. Đặc điểm này làm cho việc giải quyết TELT có nhiều khó khăn, phức tạp hơn. Trong khi năm 2003 thành phố đang tập trung cho việc giải quyết vấn đề ma túy, việc tập trung nguồn lực cho qiải quyết TELT không tránh khỏi những phân tán. Theo phản ảnh của các tỉnh có đông TELT tại TP. Hồ Chí Minh thì việc tập trung trẻ em lang thang tại TP. Hồ Chí Minh để đưa về địa phương còn chậm và chưa đáp ứng được yêu cầu kế hoạch của Trung ương (TP. Hồ Chí Minh không tổ chức tập trung và đưa TELT về địa phương mà chỉ vận động các em về hoặc địa phương, gia đình lên đón các em về).           

- Hình thức và biện pháp ổn định cuộc sống cho TELT trở về gia đình và cộng đồng gặp nhiều khó khăn, một số địa phương chưa có kinh nghiêm tổ chức thực hiện, chưa đủ kinh phí triển khai. Vì vậy vấn đề TELT trở về gia đình bền vững gặp rất nhiều khó khăn. Hơn nữa sau SEA Games các hoạt động tập trung cho công tác quản lý, giữ gìn trật tự, an ninh, văn minh đô thị trên địa bàn 2 thành phố có thể sẽ trở lại mức bình thường nên nguy cơ trẻ em tái lang thang là một thách thức lớn.

Bài học rút ra qua quá trình chỉ đạo

- Giải quyết TELT là vấn đề lâu dài, khó khăn, đòi hỏi phải có sự kiên trì và những giải pháp đồng bộ, phù hợp với từng gia đình, từng vùng miền.

- Xác định trách nhiệm cụ thể của chính quyền cơ sở và địa bàn xã, phường là nơi tập trung đông các hoạt động can thiệp và hỗ trợ trực tiếp đến đối tượng TELT, trong đó có vai trò của gia đình và sự tham gia của dòng họ trong việc phối hợp giải quyết TELT.

   - Phải có sự chỉ đạo tập trung, sát sao của chính quyền các cấp; sự tham gia và phối hợp chặt chẽ, cụ thể giữa các ngành, đoàn thể trong từng nội dung hoạt động. Ban chỉ đạo các cấp phải tăng cường làm việc với các địa phương khó khăn, phải nghiên cứu để có các giải pháp can thiệp cụ thể, hiệu quả cho việc giải quyết TELT của từng cơ sở.

   - Tăng cường công tác truyền thông đến từng gia đình, từng trẻ em để có chuyển biến tích cực về nhận thức trong công tác bảo vệ, chăm sóc & giáo dục trẻ em. Tạo dư luận lên án, phê phán những gia đình đẩy trẻ em đi lang thang, những hành vi vi phạm quyền trẻ em. Làm tốt việc tuyên truyền theo đúng định hướng để có sự đồng tình, ủng hộ và tham gia tích cự của các lực lượng xã hội trong việc giải quyết TELT.

   - Phải nắm chắc tình hình TELT, trẻ em có nguy cơ lang thang tại địa bàn, phân loại để có cách can thiệp, xử lý đúng đắn đối với từng loại đối tượng nhằm giảm tối đa tình trạng phát sinh trẻ em lang thang, giúp TELT hồi gia ổn định cuộc sống tại gia đình cộng đồng, không tái lang thang.

   - Cần tiếp tục nghiên cứu bổ sung và hoàn thiện các chính sách, tạo cơ hội cho trẻ em vùng khó khăn, trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt được ổn định cuộc sống, có điều kiện phát triển bình thường tại cộng đồng.

III. Kế hoạt đông năm 2004:

Để tiếp tục phát huy kết quả đã đạt được, ngay từ những ngày đầu năm 2004, UBDSGĐ&TE đề nghị các bộ, ngành và các địa phương tiếp tục tập trung chỉ đạo các hoạt động sau đây:

1. Tăng cường sự phối hợp chỉ đạo của các cấp, các ngành từ Trung ương và các địa phương nhằm tập trung cho cơ sở, giúp cơ sở tiếp tục giải quyết tốt công tác đưa TELT về với gia đình và hoà nhập cộng đồng (đề nghị các Bộ, ngành, đoàn thể có văn bản chỉ đạo theo hệ thống ngành dọc về việc giải quyết TELT theo chức năng của ngành).

2. Đẩy mạnh công tác truyền thông, tư vấn tại cộng đồng và gia đình, tăng cường lực lượng tham gia kế hoạch ở tất cả các cấp, các khâu quan trọng, đặc biệt là cấp cơ sở nhằm đảm bảo sự bền vững kết quả đã đạt được trong thời gian vừa qua.

3. Tổ chức tốt công tác quản lý hành chính ở cả hai đầu, nơi đi và đến. Giải quyết ngay những trường hợp phát sinh lang thang mới.

4. Các địa phương tổ chức kiểm tra thực trạng TELT trong các Trung tâm Bảo trợ xã hội, mái ấm, nhà mở, nơi thuê mướn, sử dụng lao động trẻ em để có biện pháp chỉ đạo phù hợp với nội dung và yêu cầu của kế hoạch đưa TELT về với gia đình và hoà nhập cộng đồng.

5. Các tỉnh, thành phố tiếp tục chỉ đạo cơ sở triển khai các hoạt động, phân loại hoàn cảnh cụ thể từng TELT, trẻ em có nguy cơ lang thang tại cơ sở; tổ chức giúp đỡ những em có điều kiện trở lại trường học văn hoá, đặc biệt quan tâm đến việc tổ chức dạy nghề, tạo việc làm giúp các gia đình có TELT, trẻ em có nguy cơ lang thang ổn định cuộc sống, không để phát sinh trẻ em lang thang mới.

6. Tiếp tục cập nhật thông tin và thường xuyên báo cáo về TW sự biến động của TELT theo chế độ báo cáo đã được quy định.

7. Những tỉnh, thành phố có TELT phải đưa công tác giải quyết TELT vào kế hoạch công tác năm của địa phương mình.

8. Đề nghị Bộ Công an chỉ đạo xem xét một số đầu nậu lôi kéo trẻ em bỏ học, bỏ nhà vào TP. Hồ Chí Minh làm nghề bán vé số, mì gõ (phản ảnh của UBDS,GĐ&TE các tỉnh Hà Tĩnh, Quảng Ngãi, Phú Yên về nguyên nhân TELT ở các vùng này đều do một số đầu nậu lôi kéo, dụ dỗ).

9. Đề nghị Chính phủ sớm phê duyệt Chương trình Bảo vệ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt giai đoạn 2004-2010 (trong đó có Đề án giải quyết TELT). Chỉ đạo các địa phương xây dựng và triển khai kế hoạch đưa TELT về gia đình và hoà nhập cộng đồng năm 2004 và đề án giải quyết TELT giai đoạn 2004-2010.

      
Uỷ ban Dân số, Gia đình & Trẻ em