TÁC ĐỘNG CỦA XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG

TỚI CUỘC SỐNG GIA ĐÌNH TẠI THÁI BÌNH

Trong khuôn khổ dự án “Sự trở về an toàn: Thay đổi thái độ và tập quán ở Việt Nam”, nghiên cứu “Tác động của xuất khẩu lao động tới cuộc sống gia đình tại tỉnh Thái Bình” đã được tiến hành năm 2008 với sự phối hợp giữa HealthBridge Canada tại Việt Nam và Trung tâm nghiên cứu phụ nữ thuộc Trung ương Hội Phụ Nữ Việt Nam.

Mục tiêu của nghiên cứu nhằm tìm hiểu tác động của xuất khẩu lao động (XKLĐ) đến các chức năng của gia đình (kinh tế, tâm lý- tình cảm, chăm sóc sức khỏe và tái tạo sức lao động, văn hóa-giáo dục) của các thành viên trong gia đình có người đi lao động xuất khẩu, từ đó có những can thiệp phù hợp cho dự án, góp phần nâng cao hiệu quả các chương trình di cư ra nước ngoài và nâng cao năng lực nghiên cứu cho các đối tác địa phương tham gia dự án. Nghiên cứu đã tiến hành phỏng vấn người chuẩn bị đi XKLĐ, vợ hoặc chồng của những người đã và đang đi XKLĐ và những người đã đi XKLĐ trở về với tổng số 300 người tham gia. Thêm vào đó là 4 phỏng vấn sâu lãnh đạo tỉnh và xã, 29 phỏng vấn sâu thân nhân của người đi XKLĐ và người đi XKLĐ trở về, và 9 thảo luận nhóm với thân nhân của người đi XKLĐ và người dân trong cộng đồng.

Nghiên cứu cho thấy 73% những gia đình có người đi xuất khẩu lao động có thu nhập, đời sống kinh tế, điều kiện nhà ở, tiện nghi sinh hoạt, chất lượng cuộc sống được nâng lên, điển hình nhất là việc xây dựng nhà cửa, mua mới và nâng cấp tiện nghi gia đình. Tuy nhiên mức độ cải thiện có khác nhau giữa các gia đình bởi mức thu nhập của người lao động xuất khẩu không đồng đều giữa các nước đến và các ngành nghề mà người lao động tham gia. Đặc biệt, việc xây nhà tầng và công trình phụ khép kín đã trở thành một nét phổ biến của những hộ gia đình có người đi xuất khẩu lao động tại Đài Loan, Hàn Quốc. Bên cạnh những hộ gia đình được cải thiện điều kiện kinh tế, có một tỷ lệ đáng quan tâm là (gần 7%) các hộ gia đình rơi vào tình trạng nợ nần, phá sản do bị phá vỡ hợp đồng, thiếu việc làm hoặc người chồng ở  nhà sử dụng tiền vào cờ bạc, rượu chè... Hơn nữa, một trong mục tiêu của XKLĐ là đào tạo được một đội ngũ công nhân lao động kỹ thuật có tay nghề để khi hết hạn hợp đồng làm việc tại nước ngoài, đội ngũ này sẽ góp phần đắc lực vào xây dựng quê hương, nhưng thực tế chỉ có 2,4% người lao động xuất khẩu ở nghiên cứu này trở về phát huy được nghề đã được học từ nước ngoài.

Việc đi xuất khẩu lao động có tác động nhất định đến sự bền vững của gia đình. Bên cạnh những cặp vợ chồng gắn bó, yêu thương và có trách nhiệm hơn (60-70%) có một bộ phận các gia đình đã bị chao đảo, gặp những sự cố rạn nứt quan hệ hôn nhân, có hành vi bạo lực, ly thân, thờ ơ lạnh nhạt do ghen tuông, nghi ngờ. Nguyên nhân phổ biến là người chồng thiếu trách nhiệm và khả năng quản lý gia đình, sống buông thả và sự thay đổi lối sống cũng như quan điểm sống của người vợ sau khi đi xuất khẩu lao động trở về.

Có hiện tượng các cặp vợ chồng xuất khẩu lao động có quan hệ tình dục ngoài hôn nhân, phổ biến hơn ở nam giới. Điều nguy hiểm là nhận thức về an toàn tình dục chưa đầy đủ, họ cho rằng nếu cặp bồ hoặc có bạn tình thường xuyên thì không cần phải sử dụng các biện pháp an toàn tình dục và thực tế nhiều người trong số họ đã không sử dụng biện pháp an toàn tình dục để bảo vệ mình và bạn tình và đây là nguy cơ dẫn đến lây nhiễm các bệnh qua đường tình dục và HIV/AIDS.

Xuất khẩu lao động đã được xem là một trong những giải pháp cho lực lượng lao động dư thừa và được xem là một hướng trong xóa đói giảm nghèo. Kết quả nghiên cứu đã cung cấp một số bằng chứng về những nhận định đó. Bên cạnh những kết quả tích cực của xuất khẩu lao động, cũng tồn tại những tác động không mong muốn mà nếu không có những biện pháp ngăn ngừa thích đáng thì ảnh hưởng của nó đến đời sống của thành viên những hộ gia đình và bản thân người đi xuất khẩu, cộng đồng và xã hội cũng không nhỏ. Các chương trình hỗ trợ cho người lao động trước, trong và sau khi lao động trở về là thực sự cần thiết. Những kiến thức về văn hóa, phong tục, khí hậu và pháp luật bảo vệ người lao động di cư của nước đến, ngôn ngữ của nước đến, nguy cơ tiềm ẩn, rủi ro trong quá trình đi lao động xuất khẩu, cách phòng tránh và cách giải quyết, phòng bệnh và bảo vệ sức khỏe trong đó có các bệnh lây truyền qua đường tình dục và HIV/AIDs cần được trang bị kỹ lưỡng trước khi người lao động lên đường. Đặc biệt, phân công công việc gia đình, quan hệ vợ chồng và con cái, tâm lý của mọi thành viên gia đình trong khi người lao động vắng nhà cần được chuẩn bị chu đáo. Các chương trình hỗ trợ để bảo vệ quyền lợi của người lao động khi ở nước bạn, trợ giúp trong trường hợp khẩn cấp, khám sức khỏe định kỳ và khi bị ốm cần được đẩy mạnh về chất lượng và tính sẵn có. Khi người lao động về nước cần có chương trình hỗ trợ để tận dụng được kiến thức, kỹ năng và nghề mà người lao động học ở nước bạn để giúp người lao động ổn định cuộc sống và đóng góp vào xây dựng đất nước.

LÊ THỊ THU

HealthBridge Canada