VAI TRÒ CỦA THANH TRA DIỆN RỘNG TRONG QUẢN LÝ VIỆC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH XÃ HỘI
                                                                                                ThS. NGUYỄN THANH HẢI*


            Trong nhiều năm trở lại đây, quản lý việc thực hiện chính sách xã hội là hoạt động được nhiều quốc gia quan tâm. Chính sách xã hội ra đời đã góp phần giải quyết nhiều vấn đề “nóng” của xã hội đương đại, và xã hội Việt Nam cũng không nằm ngoài phạm trù này. Bởi là một nước xã hội chủ nghĩa, với mục tiêu, động lực phát triển là “do dân và vì dân” mà bản chất các chính sách xã hội đều tập trung vào việc phát triển con người và vì con người. Chính vì thế, quản lý việc thực hiện chính sách xã hội là hoạt động không thể thiếu, với mục đích duy trì và phát triển các chính sách xã hội.
            Chính sách xã hội đề cập đến từng chính sách cụ thể như: chính sách y tế, chính sách giáo dục – đào tạo, chính sách việc làm, chính sách văn hóa – thể thao – du lịch, lao động – bảo đảm an sinh xã hội. Nhưng trong mỗi chính sách xã hội cụ thể lại bao gồm các tiểu chính sách xã hội nhằm giải quyết các vấn đề có khía cạnh lớn. Mục tiêu của chính sách xã hội là thiết lập sự công bằng trật tự an toàn xã hội, ổn định, phát triển và vì sự tiến bộ xã hội. Với những mục tiêu cơ bản này, chính sách xã hội chủ yếu tập trung vào việc phát triển con người và vì con người. Đây chính là tính nhân văn của chính sách xã hội, trong đó, con người được đề cao và quan tâm đến mức tối đâ. Từ thực tế quản lý nhà nước và thực tế xã hội Việt Nam, chúng ta có thể đưa ra định nghĩa về chính sách xã hội là chính sách đề cập và giải quyết các vấn đề phát sinh từ các quan hệ xã hội, tức là những quan hệ giữa con người với con người. Hay nói cách khác, chính sách xã hội là chính sách con người, phát triển con người và vì con người.
            Chính sách xã hội còn được coi là bộ phận quan trọng, cơ bản cấu thành chính sách công. Việc hoạch định chính sách xã hội luôn hướng tới mục tiêu chăm sóc, bảo vệ sức khỏe và nâng cao nhận thức, trình độ của người dân góp phần nâng cao chất lượng con người Việt Nam. Nhiều chính sách xã hội được triển khai trong thực tế đã chứng tỏ được hiệu quả trong quản lý và giải quyết các vấn đề xã hội. Tuy nhiên, cũng có nhiều chính sách xã hội trong quá trình triển khai gặp nhiều vướng mắc và thậm chí còn có nhiều sai phạm trong quá trình thực thi.
            Để đảm bảo các chính sách xã hội được thực hiện một cách hiệu quả và phát huy vai trò của quản lý hành chính Nhà nước đối với các vấn đề xã hội, cần thiết phải có một công cụ xem xét, đánh giá việc thực hiện các chính sách này. Nếu xét về nội dung thanh tra, hoạt động thanh tra được chia thành: thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành, nếu xét trên cơ sở quy mô, phạm vi tiến hành cuộc thanh tra có thể chia thành: thanh tra diện rộng và thanh tra diện hẹp. Thực tế cho thấy thanh tra diện rộng có đối tượng thanh tra, phạm vi thanh tra rộng, phương pháp tiến hành thanh tra chuyên nghiệp có sự phối kết hợp chặt chẽ giữa bộ, ngành, địa phương từ trung ương tới địa phương và là loại hình phù hợp trong kiểm soát việc thực hiện chính sách công nói chung và chính sách xã hội nói riêng. Vì vậy, hoạt động thanh tra diện rộng đối với chính sách xã hội cần được nghiên cứu một cách toàn diện, thông qua đó có thể rút ra những kinh nghiệm đối với việc quản lý chính sách cũng như kinh nghiệm tiến hành thanh tra diện rộng đối với chính sách xã hội.
            Tổ chức thanh tra diện rộng có vai trò quan trọng trong hoạt động của thanh tra Nhà nước, bởi quản lý việc thực hiện các chính sách xã hội là một vấn đề mà Đảng và Nhà nước rất quan tâm vì nó giúp cho việc đảm bảo sự phát triển kinh tế, an sinh xã hội và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho nhân dân nhưng vấn đề đặt ra hiện nay là Đảng và Chính phủ cũng đã chỉ đạo các Bộ, Ban, ngành trung ương và các địa phương ban hành nhiều chính sách, được thể chế hóa dưới dạng Luật, Nghị định, Thông tư…. nhưng những chính sách này có được thực hiện đúng hay không, người dân có được thụ hưởng đúng quy định hay không, thì thực tế chưa có một cơ quan hay tổ chức nào đánh giá một cách toàn diện kết quả việc thực hiện các chính sách xã hội đó. Kết quả thanh tra diện rộng, mới có khả năng khái quát tổng thể, hoàn thiện, tính đúng đắn và đảm bảo việc thực thi các chính sách xã hội mà Nhà nước đã thể chế hóa bằng các quy định của pháp luật và cũng qua hoạt động thanh tra diện rộng, mới phát hiện những sai phạm của các tổ chức, cá nhân khi thực thi những chính sách đó có mang lại lợi ích chính đáng cho người dân và kiến nghị với Chính phủ hoàn thiện bổ sung, khắc phục những hạn chế cho phù hợp với thực tế.
            Kết quả thanh tra diện rộng của Thanh tra Chính phủ trong thời gian qua về thực hiện chính sách xã hội, trong một số các lĩnh vực cụ thể như sau:
            Về chính sách ưu đãi người có công
            Trong quá trình thanh tra diện rộng việc tổ chức thực hiện chính sách tại 59/61 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và 2 Bộ, đã phát hiện 7.340 hồ sơ thương binh và người hưởng chính sách chết đã lâu nhưng vẫn chi trả như còn sống, 123 hồ sơ khai man thời gian, 192 hồ sơ sai tỷ lệ thương tật, các sai phạm khác như thiếu hồ sơ chứng từ gốc tới 1.572 trường hợp… Kiến nghị cắt trợ cấp 4.438 trường hợp, đình chỉ trợ cấp và hoàn chỉnh hồ sơ 1.198 người. Số tiền ngân sách chi sai chế độ là hơn 54 tỷ đồng, đã kiến nghị thu hồi vào công quỹ 29,1 tỷ đồng, xử lý 652 cán bộ các cấp có hành vi tiêu cực, tham nhũng, chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra khởi tố 71 vụ với 95 bị can.
            Về chính sách Bảo hiểm xã hội
            Kết quả thanh tra diện rộng việc thực hiện chế độ bảo hiểm xã hội tại 593 đơn vị thuộc 25 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, cho thấy các vi phạm như: truy lĩnh trợ cấp 01 lần không đúng thủ tục; thanh toán không kịp thời cho các đối tượng BHXH; chưa thực hiện nghiêm túc việc trích lại 2% quỹ lương từ tiền thu Bảo hiểm xã hội để chi trả kịp thời cho người lao động; sử dụng tiền dưỡng sức, phục hồi sức khỏe sai mục đích, sai đối tượng hoặc không chi trả cho người lao động; xác định thời gian tham gia BHXH chưa đúng thực tế… với tổng vi phạm là 17.973,23 triệu đồng.
            Về chính sách y tế (quản lý thuốc và hành nghề y dược tư nhân)
            Qua kết quả thanh tra diện rộng tại 8.889 đơn vị, cơ sở y tế hành nghề y, dược tư nhân thuộc 63 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương năm 2008, đã phát hiện 1.702 cơ sở sai phạm và xử lý 1.296 cơ sở và đã phạt hàng tỷ đồng, những dạng sai phạm chủ yếu như: kinh doanh thuốc không được lưu hành, thuốc phi mậu dịch, thuốc quá hạn, bảo quản thuốc không đúng quy định; vi phạm quy chế quản lý chất lượng thuốc niêm yết giá thuốc chưa đầy đủ. Số tiền xử lý vi phạm hàng tỷ đồng và quan trọng hơn phát hiện ra những dạng sai phạm có ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, sự sống của cộng đồng.
            Đối với nội dung hành nghề dược tư nhân, thông qua thanh tra diện rộng đã phát hiện ra các dạng sai phạm như kinh doanh thuốc không có số đăng ký, thuốc không rõ nguồn gốc, kinh doanh thuốc quá hạn, bán các loại thuốc phải kê đơn mà không có đơn của bác sĩ, người bán thuốc không đủ tiêu chuẩn.
            Y tế tư nhân là một phần quan trọng trong chính sách xã hội hóa y tế, góp phần giảm thiểu tình trạng quá tải cho hệ thống bệnh viện công. Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực hoạt động này cũng bộc lộ những điểm hạn chế nhất định. Về thực hiện quy chế khám bệnh, làm bệnh án, kê đơn điều trị: nhiều bệnh án không ghi rõ kết quả xét nghiệm; về hoạt động của nhà thuốc: không niêm yết giá, không đảm bảo kích thước; về hội chẩn: không có sổ hội chẩn mà chỉ ghi kết quả hội chẩn vào bệnh án; việc phân loại rác thải còn chưa đúng quy định; nhiều cơ sở hành nghề ghi biểu hiện không đúng, không đủ phương tiện, dụng cụ, cơ sở vật chất cần thiết.
            Những kinh nghiệm rút ra qua hoạt động thanh tra diện rộng trong thực hiện chính sách xã hội.
            Việc tổ chức thi hành chính sách xã hội là toàn bộ quá trình chuyển hóa ý chí hoạch định chính sách cụ thể của nhà nước thành hiện thực đối với từng đối tượng quản lý trong từng lĩnh vực mà nhà nước đang quản lý nhằm đạt được mục tiêu chăm sóc, bảo vệ sức khỏe, nâng cao nhận thức của người dân góp phần quyết định vào việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho Việt Nam.
            Qua kết quả thanh tra diện rộng, chúng ta có thể thấy rằng, để quản lý tốt việc thực hiện chính sách xã hội, cần thiết phải thực hiện các bước:
            - Thứ nhất: Xây dựng kế hoạch thực hiện chính sách xã hội một cách cụ thể: tổ chức, điều hành; cung cấp các nguồn lực; đôn đốc việc thực thi chính sách….
            - Thứ hai: Phổ biến, tuyên truyền về chính sách xã hội trên các phương tiện thông tin đại chúng, để thông tin dễ dàng cập nhật đến đối tượng điều chỉnh của chính sách.
            - Thứ ba: Có sự phân công, phối hợp thực hiện chính sách xã hội, phạm vi điều chỉnh, thực hiện mục tiêu chính sách, phân công, phối hợp giữa các cơ quan quản lý ngành, lĩnh vực với các cấp chính quyền địa phương.
            - Thứ tư: Duy trì chính sách xã hội, phát huy tác dụng trong môi trường thực tế - tổ chức thực thi chính sách kết hợp với tuyên truyền, vận động các đối tượng chính sách và toàn xã hội tham gia.
            - Thứ năm: Điều chỉnh chính sách xã hội kịp thời để phù hợp với yêu cầu quản lý và tình hình thực tiễn, điều chỉnh, bổ sung biện pháp, cơ chế thực thi chính sách để không làm thay đổi mục tiêu của chính sách xã hội.
            - Thứ sáu: Theo dõi, kiểm tra, đôn đốc thường xuyên việc thực hiện chính sách xã hội. Việc kiểm tra, đôn đốc, theo dõi phải kết hợp với việc kịp thời sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện chính sách góp phần nâng cao hiệu quả thực hiện.
                - Thứ bảy: Đánh giá, tổng kết và rút kinh nghiệm ngay trong quá trình thực thi chính sách xã hội và có thể đánh giá từng phần hay toàn bộ, kết luận về chỉ đạo, điều hành và chấp hành chính sách của các đối tượng thực thi chính sách.


* Hiệu trưởng Trường cán bộ Thanh tra.
 

Liên kết