HỘI NGHỊ KIỂM ĐIỂM GIỮA KỲ CHƯƠNG TRÌNH QUỐC GIA HỢP TÁC GIỮA VIỆT NAM VÀ QUỸ DÂN SỐ LIÊN HỢP QUỐC CHU KỲ 6

ĐÀO XUÂN QUANG*

 


*1. Đầu Tháng 7/2004 tại Hà nội, các cơ quan quản lý viện trợ của Chính phủ phối hợp với Văn phòng UNFPA đã tổ chức thành công Hội nghị Kiểm điểm giữa kỳ (MTR) Chương trình Quốc gia 6 hợp tác giữa Việt Nam và UNFPA (2001-2005) (CTQG 6). Hội nghị được tổ chức nhằm xem xét và đánh giá 2 năm thực hiện CTQG 6 vừa qua, tổng kết và phân tích những bài học, những quan điểm thành công và tồn tại của CTQG 6 thời gian qua cũng như thống nhất đưa ra những khuyến nghị để thực hiện cho thời gian còn lại của Chương trình.

Tham dự hội nghị có đại diện các cơ quan quản lý viện trợ của Chính phủ, lãnh đạo các cơ quan chủ quản Dự án hợp tác với UNFPA trong CTQG 6 ở trung ương và địa phương, đại diện UNFPA trung ương và Văn phòng UNFPA tại Việt Nam, đại diện các tổ chức LHQ tại Việt Nam và một số nhà tài trợ quốc tế, tổ chức phi chính phủ nước ngoài khác. Hội nghị do Bộ Kế hoạch và Đầu tư cùng Trưởng Đại diện UNFPA tại Việt Nam cùng chủ trì.

2. CTQG 6 được thiết kế nhằm hỗ trợ Chính phủ tiếp tục thực hiện các Chiến lược về Dân số và Sức khoẻ sinh sản (DS/SKSS). Hai Chiến lược này đã được xây dựng với sự hỗ trợ tích cực của UNFPA trong CTQG 5 (1996-2000). Trọng tâm của CTQG 6 là nâng cao năng lực quốc gia để cải thiện chất lượng chăm sóc SKSS và tạo môi trường chính sách thuận lợi cho việc thực hiện các hoạt động DS/SKSS, qua đó tăng nhu cầu sử dụng dịch vụ chăm sóc SKSS có chất lượng. So với CTQG 5, CTQG 6 tập trung nhiều hơn vào công tác đào tạo tăng cường năng lực cán bộ dân số và y tế các tuyến. Cơ sở của CTQG 6 là việc tiếp tục chuyển hướng mục tiêu của các hoạt động dân số từ giảm sinh sang chất lượng cuộc sống và SKSS mà Việt Nam đã cam kết mạnh mẽ tại Hội nghị quốc tế về Dân số và phát triển.

CTQG 6 gồm hai Tiểu chương trình: Sức khoẻ sính ản (SKSS) và các Chính sách về Dân số và Phát triển (DS-PT). Tuyên truyền vận động, thông tin-giáo dục-truyền thông và các vấn đề giới được lồng ghép đan xen vào cả hai tiểu Chương trình.

Mục tiêu của Tiểu chương trình SKSS là góp phần nâng cao việc sử dụng: (a) các dịch vụ SKSS lồng ghép có chất lượng, kể cả thông tin và tư vấn; và (b) thông tin, giáo dục và truyền thông về SKSS nhạy cảm về giới khuyến khích thay đổi hành vi nhằm thực hiện tình dục và sinh sản lành mạnh cho các đối tượng phụ nữ, nam giới, và vị thành niên, đặc biệt là những người trong các nhóm bị thiệt thòi.

Mục tiêu của Tiểu chương trình các chính sách DS-PT là góp phần cải thiện việc lồng ghép và thực hiện các chính sách, chương trình và chiến lược về dân số, sức khoẻ sinh sản, giới và phát triển.

Hai Tiểu chương trình được cụ thể hoá thành 16 đầu ra, liên kết với nhau và được tổ chức thành 21 dự án (có mã số từ VIE/01/P01 - P21 và VIE/04/P63). Các cơ quan, tổ chức ở trung ương tham dự làm chủ các dự án bao gồm: Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Bộ Y tế, Uỷ ban Dân số-Gia đình-Trẻ em, Bộ Giáo dục và Đào tạo, và Hội Kế hoạch hoá gia đình Việt Nam. Uỷ ban nhân dân các tỉnh làm chủ dự án bao gồm: Hà Giang, Yên Bái, Phú Thọ, hào Bình, Quảng Nam, Tiền Giang, Bình Phước, Thái Bình, Đà Nẵng, Khánh Hoà, Bình Dương, và Bình Định.

Các cơ quan quản lý viện trợ của Chính phủ đảm nhiệm không chỉ quản lý và điều phối các dự án trong CTQG 6 mà còn điều phối với các Chương trình khác có liên quan tới DS-SKSS. Tại tuyến tỉnh, Uỷ ban nhân dân các tỉnh làm chủ dự án của tỉnh mình và chịu trách nhiệm quản lý và điều phối các hoạt động dự án trên địa bàn của tỉnh.

Tổng kinh phí được phê duyệt cho CTQG 6 là 27 triệu USD, trong đó hơn 20 triệu là từ nguồn kinh phí thường xuyên của UNFPA, và gần 7 triệu là phần kinh phí cần phải huy động. Chính phủ cam kết đóng góp tiền và hiện vật với tổng giá trị 120 tỷ đồng, đồng thời chịu trách nhiệm điều hành hơn 70% tổng kinh phí thường xuyên của CTQG 6 do UNFPQ tài trợ. UNFPA điều hành phần còn lại, với trách nhiệm hỗ trợ kỹ thuật ngày càng tăng cho cả công tác quản lý điều hành cùng các phương diện chuyên môn của chương trình/dự án.

3. Việc thực hiện CTQG 6 diễn ra trong một môi trường chính sách thuận lợi. Một loạy các chương trình, chiến lược, kế hoạch hành động, cùng các quy định về trách nhiệm và chuẩn kỹ thuật trong lĩnh vực DS/SKSS, đã ra đời trong CTQG 5 hoặc đã và đang được hoàn chỉnh, cũng đều có đóng góp tích cực cho CTQG 6 trên bình diện chỉ đạo thực hiện. Các chỉ số về tình hình DS/SKSS cho thấy một chiều hướng cải thiện sẽ thấy rõ hơn trong những năm tới. Tuy nhiên, tỷ lệ tử vong mẹ còn cao, tình trạng gia tăng mức độ nhiễm HIV/AIDS của vị thành niên cần được đặc biệt lưu ý.

Năng lực quản lý và điều hành chương trình và dự án đã được nâng lên một bước. Tăng cường phân cấp quản lý đã tạo điều kiện cho các cơ quan, tổ chức tham gia CTQG 6 quản lý và thực hiện dự án hiệu quả hơn. Tuy nhiên, năng lực quản lý và điều hành dự án của một số cơ quan, tổ chức và tỉnh tham gia CTQG 6 còn chưa cao, cần được chú ý hỗ trợ nhiều hơn.

Công tác giám sát và đánh giá được tăng cường hơn trong CTQG 6 với các công cụ giám sát, đánh giá được xây dựng và sử dụng có hiệu quả. Tuy nhiên, so với kế hoạch và yêu cầu, công tác giám sát, hỗ trợ kỹ thuật còn chưa đáp ứng cả về số lượng và chất lượng, đặc biệt ở tuyến địa phương.

Với các quan hệ đối tác được tăng cường trong cả hệ thống LHQ, các nhà tài trợ đa/song phương, khu vực xã hội dân sự và tư nhân; và với chiến lược huy động vốn dựa trên việc hài hoà các quan tâm và ưu tiên của nhà tài trợ với mục tiêu của chương rình, văn phòng UNFPA đã linh hoạt vận động được hơn 12 triệu USD cho CTQG 6; hơn 9 triệu trong số này là của 5 dự án và một chương trình mới, gần 3 triệu còn lại là cho các dự án đã thiết kế. Phần đóng góp của Chính phủ chưa đạt được mức độ cam kết, phần nào ảnh hưởng đến hiệu quả thực hiện chương trình.

Đến thời điểm này, nền tảng để đạt được 16 đầu ra của CTQG 6 đã được thiết lập và đang ngày càng củng cố thông qua các hoạt động của hai Tiểu chương trình. Mặc dù tiến độ thực hiện CTQG 6 tại thời điểm cuối Quý I năm 2004 mới đạt khoảng 50%, với đà triển khai tích cực các hoạt động như hiện nay, Chính phủ và UNFPA đã nhất trí kết thúc thành công CTQG 6 vào cuối năm 2005 theo kế hoạch.

4. Để đạt được quyết tâm nêu trên, phía Việt Nam và UNFPA đã thống nhất các biện pháp, những việc cần làm trong thời gian tới của CTQG 6 như phối hợp xây dựng chiến lược huy động vốn bổ sung cho CTQG 6, vận động việc tăng trần ngân sách và đảm bảo việc giải ngân cao cho Việt Nam trong năm 2004 và 2005 để CTQG 6 có thể thực hiện được đầy đủ các hoạt động đã thiết kế và kết thúc đúng thời hạn; tăng cường việc thường xuyên giám sát và hỗ trợ ký thuật đối với việc thực hiện Chương trình... Các biện pháp trên cũng đã được cụ thể hoá cho từng cơ quan liên quan.

5. Bên cạnh đó, các bên cũng đã thống nhất các bước cơ bản để chuẩn bị xây dựng CTQG 7 (giai đoạn 2006-2010).

6. Tháng 9/2004 vừa qua, trên cơ sở kết luận và khuyên nghị của Hội nghị MTR, UNFPA trung ương đã thông báo thống nhất tăng "trần" kinh phí thường xuyên năm 2004 cho Việt Nam từ 3,72 triệu USD lên 4,6 triệu USD. Do đó, các cơ quan quản lý viện trợ của Chính phủ và Văn phòng UNFPA đã khẩn trương tổ chức đợt công tác phối hợp đánh giá nhanh tình hình thực hiện và khả năng giải ngân của các Dự án cả tuyến trung ương và địa phương. Qua đó, các bên liên quan đã thống nhất việc bố trí lại kinh phí Quý 4 năm 2004 cho các Dự án, sao cho mức giải ngân dự kiến đạt được vào 30/12/2004 từ 4,5 – 4,6 triệu USD, tạo đà cho xây dựng kế hoạch năm 2005, năm kết thúc CTQG 6.n




* Bộ Kế hoạch và Đầu tư