DIỄN ĐÀN “TRẺ EM PHÚ YÊN NÓI VỀ ĐÓI NGHÈO”

PHẠM THỊ LAN*

 


*Đói nghèo là vấn đề lớn của các quốc gia đang phát triển, là mối quan tâm hàng đầu của Đảng, Nhà nước ta. Trong những năm qua, cùng với sự nỗ lực của các cấp lãnh đạo, sự trợ giúp của các tổ chức quốc tế và hưởng ứng mạnh mẽ của toàn dân, Việt Nam đã có nhiều thành công trên lĩnh vực xoá đói giảm nghèo: cả nước đã xoá được các hộ đói, giảm hộ nghèo, đời sống nhân dân đã được cải thiện, qua đó trẻ em được chăm sóc tốt hơn, các quyền cơ bản của trẻ em đã dần được thực hiện. Tuy nhiên, về cơ bản, chúng ta vẫn là một nước nghèo, điều này đã ảnh hưởng nhất định đến sự phát triển toàn diện của trẻ em, đặc biệt là trẻ em vùng sâu vùng xa, vùng dân tộc thiểu số, con em các gia đình khó khăn, hoàn cảnh không thuận lợi.

Tại Phú Yên, để tạo cơ hội cho trẻ em được nói lên tiếng nói của mình, bằng sự cảm nhận của chính các em, Diễn đàn “Trẻ em nói về đói nghèo” được tổ chức. Tham gia diến đàn có 65 em, đại diện cho trẻ em trong toàn tỉnh; bao gồm trẻ em ở các gia đình có điều kiện kinh tế khác nhau; trẻ có học lực khác nhau; trẻ người Kinh, đồng bào dân tộc thiểu số. Thông qua diễn đàn này, trẻ em có cơ hội đối thoại trực tiếp với lãnh đạo của Tỉnh, các ngành chức năng có liên quan, giúp cho các nhà hoạch định chính sách của địa phương nắm bắt và hiểu rõ hơn những mong muốn của trẻ em để đề ra những chính sách sát thực hơn với trẻ em, giúp trẻ em có điều kiện tốt hơn cho sự phát triển toàn diện.

Được sự hỗ trợ của Tổ chức Cứu trợ Trẻ em Anh trong khuôn khổ Dự án Những Cuộc đời Trẻ thơ (Young Lives) - một dự án nghiên cứu quốc tế dài hạn nhằm nâng cao nhận thức của mọi người về nguyên nhân cũng như hậu quả của tình trạng đói nghèo trẻ em ở các nước đang phát triển, Diễn đàn “Chúng em nói về đói nghèo” được tổ chức tại tỉnh Phú Yên với sự tham gia của 5 nhóm trẻ: Nhóm Thiên thần của xã Suối Bạc; nhóm Tình thương của xã Hoà Bình 1; nhóm Câu lạc bộ Phóng viên nhỏ của Nhà thiếu nhi Phú Yên; nhóm Ô Loan của xã An hoà, nhóm Bút màu của thị trấn Sông Cầu.

Thông điệp của trẻ em

Trong ba tháng sinh hoạt, các nhóm trẻ đã cùng nhau thảo luận, đi phỏng vấn, thu thập thông tin để xác định ra những vấn đề bức xúc, khó khăn nhất ở địa phương mình nhằm xây dựng thông điệp chính sách cho từng nhóm trẻ đã xây dựng được 10 thông điệp, trong đó nêu rõ vấn đề, nguyên nhân, hậu quả và giải pháp từ phía người lớn cũng như từ phía trẻ em.

Từ  10 thông điệp này các em đã thảo luận và đúc rút lại thành 4 nhóm vấn đề/thông điệp chính nói lên những khó khăn chung của trẻ em toàn tỉnh nhằm thông tin tới các nhà lập chính sách tham dự diễn đàn. Đối thoại với các nhà lập chính sách cũng tập trung vào những vấn đề.

1. Bỏ học là vấn đề bức xúc nhất của trẻ em nghèo ở Phú Yên. Chúng em mong muốn gia đình, nhà trường và xã hội tạo điều kiện để trẻ em nghèo không phải bỏ học.

2. Ở Phú Yên, tuổi thơ của chúng em đang còn gian nan vất cả. Nhiều bạn phải đi biển, làm thuê, bán vé số và lao động nặng nhọc, độc hại. Hãy xoá bỏ tình trạng trẻ em lao động nặng nhọc, độc hại và tạo cho các bạn môi trường lao động an toàn.

3. Không có nơi vui chơi, không được tổ chức chơi, chơi các trò nguy hiểm, vô bổ là bức xúc của trẻ em Phú Yên. Vì vậy, chúng em mong muốn toàn xã hội quan tâm đến vấn đề vui chơi giải trí an toàn, lành mạnh, bổ ích và miễn phí của trẻ em.

4. Chúng em mong muốn trẻ em dân tộc thiểu số ở Phú Yên xoá bỏ tập tục uống rượu, hút thuốc lá.

Sau diễn đàn này, các em sẽ tham gia vào những hoạt động tiếp theo ví dụ như báo cáo kết quả với lãnh đạo địa phương, tham gia vào quá trình xây dựng và giám sát chính sách có liên quan đến trẻ em, theo dõi việc thực thi các thông điệp đã được gửi tới trong diễn đàn lần này.

Trao đổi giữa trẻ em và lãnh đạo tỉnh

Tại diễn đàn các em đã có cuộc trao đổi cởi mở với các lãnh đạo tỉnh về những vấn đề mà các em quan tâm như học tập, vui chơi giải trí, lao động sớm, trẻ em lang thang… Liên quan đến vấn đề học tập, tình trạng bỏ học của trẻ em miền biển ở cấp trung học cơ sở, các chế độ, chính sách ưu tiên về giáo dục như muợn sách giáo khoa, miễn giảm học phí và tiền xây dựng trường cho trẻ em dân tộc thiểu số cũng được nhiều em quan tâm.

Bên cạnh những băn khoăn về học tập, việc xây dựng và tổ chức sân chơi lành mạnh cũng là một trong những vấn đề bức xúc đối với các em. Ngoài ra, những câu hỏi xoay quanh vấn đề trẻ em lang thang bán vé số, xây dựng làng SOS tại Phú Yên, xây dựng cầu kiên cố để đi học trong mùa mưa lũ, hoàn thiện trường lớp cũng được các bác lãnh đạo thẳng thắn trao đổi với các em tại diễn đàn. Các ý kiến của các em đã được lãnh đạo các ban ngành của tỉnh ghi nhận.

Từ diễn đàn đến thực tế cuộc sống: trẻ em có nên được coi là một tác nhân trong quá trình lập chính sách?

Theo quan niệm truyền thống trẻ em thường được xem là đối tượng “chỉ biết hưởng thụ”, hay “bị động” trong quá trình phát triển (Thuỷ, 2005). Trên thực tế cuộc sống, quan niệm này đang dần được thay thế. Kinh nghiệm từ diễn đàn “Chúng em nói về đói nghèo” ở Phú Yên cho thấy trẻ em là nạn nhân của đói nghèo và là nhân chứng sống cho công tác lập chính sách chống đói nghèo. Tìm hiểu, lắng nghe và tạo cơ hội để trẻ được bày tỏ những suy nghĩ của mình là vấn đề sống còn cho việc xây dựng những chính sách liên quan đến trẻ em một cách hiệu quả vì nhứng lý do như sau:

- Quan điểm chủ quan của trẻ về cuộc sống và kinh nghiệm sống đóng vai trò quan trọng trong việc định hình cuộc sống sau này của trẻ. Ví dụ, nếu như vì nghèo các em không được tham gia vào các sự kiện diễn ra tại địa phương, trẻ sẽ có nhiều khả năng trở thành những người tự ti mặc cảm và do vậy sẽ ảnh hưởng tới kết quả học tập cũng như khả năng ứng phó với cuộc sống sau này. Có thể nói, quan điểm chủ quan của trẻ là sự thể hiện một cách rõ nhất tác động về các mặt tâm lý, xã hội và tinh thần của đói nghèo lên cuộc sống của các em.

- Những khác biệt về quyền lực và vị thế ở trẻ cũng ảnh hưởng tới khả năng dễ bị nghèo đói. Thông thường, những trẻ bị phân biệt đối xử có khả năng thể hiện rất rõ hậu quả của vấn đề này, do vậy, cần thiết phải tạo cơ hội để trẻ bộc bạch quan điểm của mình.

- Trẻ lớn hơn thường đóng vai trò quan trọng trong việc ứng phó với nghèo đói cho bản thân và gia đình. Để các chính sách cho trẻ em hiệu quả hơn, chúng ta cần hiểu rõ về các chiến lược ứng phó cũng như nguồn lực sử dụng cho công tác này. Đồng thời cũng cần thiết phải tìm hiểu về những cản trở cũng như thách thức trong cuộc chiến chống đói nghèo của các em.<



* Quản lý chương trình, Tổ chức cứu trợ Trẻ em Anh