DIỄN ĐÀN 15 NĂM THỰC HIỆN CHƯƠNG TRÌNH NGHỊ SỰ
VỀ DÂN SỐ VÀ PHÁT TRIỂN CỦA LIÊN HỢP QUỐC KHU VỰC CHÂU Á - THÁI BÌNH DƯƠNG TẠI BANGKOK, THÁI LAN
 (14/9 - 17/9/2009)
 

     Từ 14/9/2009 đến 17/9/2009 tại trụ sở LHQ khu vực Châu Á và Thái Bình Dương tại thủ đô Bangkok, Thái Lan đã diễn ra hội nghị diễn đàn cấp cao về 15 năm thực hiện chương trình nghị sự về Dân số và Phát Triển bền vững. Tham dự diễn đàn có 4 bộ trưởng, 7 thứ trưởng và nhiều quan chức cấp cao đại diện cho các quốc gia, các tổ chức quốc tế, các tổ chức phi chính phủ tham dự. Trong hai ngày họp trù bị có 13 nước tham gia, trong hai ngày diễn đàn chính thức đã có các quan chức của 35 nước tham dự.
      1. Diễn đàn trù bị (14-15/9/2009).
- Ngày 14/9/2009: Trong ngày đầu diễn đàn chia thành ba nhóm tham gia khảo sát thực địa theo một số nội dung trọng tâm sẽ thảo luận trong diễn đàn. Đoàn Việt Nam được bố trí tham gia nhóm khảo sát về người cao tuổi (đây cũng là nội dung đoàn Việt Nam sẽ báo cáo tham luận theo phân công của Ban Tổ chức). Tham gia nội dung này đoàn đã đến thăm và làm việc tại:
-         Bệnh viện tình thương người cao tuổi
-         Câu lạc bộ người cao tuổi sinh hoạt trên cơ sở cộng đồng, được thành lập cách đây 19 năm.
- Ngày 15/9/2009, đoàn tham dự diễn đàn trù bị chia sẻ kinh nhiệm tại trụ sở ESCAP:
-      Tham dự diễn đàn trù bị gồm có các đại diện của 13 nước trong khu vực ESCAP.
-      Đại diện các nước thành viên Hội Kế hoạch hóa gia đình Quốc tế (IPPF) và một số tổ chức nghiên cứu khoa học của khu vực, các tổ chức phi Chính phủ.
Một số nội dung chính trong diễn đàn trù bị Nam - Nam ICPD 15:
- Khai mạc diễn đàn: Tổng Gíám đốc cơ quan hợp tác Phát triển của Thái lan; Đại diện UNFPA tại Thái lan, đồng thời là Phó Giám đốc khu vực APRO.
- Diễn đàn đã họp toàn thể và nghe trình bày 4 báo cáo tổng thể về “Nhìn lại quá trình 15 năm thực hiện nghị quyết của LHQ về Dân số và Phát triển ICPD 1994 tại Cairo, Ai Cập”.
- Hội nghị chia thành ba nhóm chuyên đề để nghe tham luận của các nước và thảo luận để đưa ra các khuyến nghị. Ba nhóm chuyên đề gồm:
+ Triển vọng về những hệ thống sức khỏe sinh sản
+ Bình đẳng giới và môi trường
+ Già hoá dân số: Những vấn đề liên quan trong phát triển
Theo phân công của Ban tổ chức, đoàn Việt Nam trình bày tham luận về: “Những vấn đề liên quan đến già hoá dân số ở Việt Nam”. Đoàn cũng đã tham gia thảo luận để xây dựng các nội dung định hướng về giải quyết vấn đề già hóa dân số trong khu vực.
2. Diễn đàn chính thức (16-17/9/2009) ICPD 15:
Tham gia diễn đàn chính thức bao gồm: Đại diện của 34 nước và khu vực; 10 tổ chức của LHQ; 9 tổ chức NGO; Ngoài ra còn có sự tham gia của các quan chức, ban thư ký và nhiều quan sát viên của LHQ. Các quan chức cao cấp tham gia là trưởng đoàn gồm có 4 bộ trưởng và 7 thứ trưởng của các nước thành viên khu vực ESCAP, nhiều quan chức ngoại giao của các nước cùng tham gia và thảo luận trong hội nghị.   
Khai mạc diễn đàn gồm có: Phó Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc và Thư ký điều hành của ESCAP; Phó Giám đốc điều hành UNFPA và Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Thái Lan.  
Nội dung của diễn đàn chính thức.
Sau diễn văn khai mạc và các báo cáo chính thức, diễn đàn cũng chia ra làm ba nhóm với các chủ đề tương tự như diễn đàn trù bị để tiếp tục thảo luận và xây dựng nghị quyết chung của hội nghị với sự tham gia của các quốc gia chỉ tham dự diễn đàn chính thức. Trong quá trình hội nghị cũng đã chia ra các nhóm nhỏ để thảo luận chuyên sâu như: Dân di cư và dịch vụ chăm sóc sức khỏe; SKSS vị thành niên, thanh niên và phòng chống HIV/AIDS; Sức khỏe bà mẹ; KHHGĐ; Bình đẳng giới và nâng cao quyền năng cho phụ nữ; Phòng chống bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em gái; Di cư quốc tế; Nhóm các tổ chức NGO đã nhóm họp riêng để xây dựng các điều khoản về các nội dung của NGO để đưa vào nghị quyết chung của diễn đàn.  
Ngoài tham gia chủ đề chính là Già hóa dân số, Đoàn Việt Nam cũng đã tham gia thảo luận các chủ đề liên quan như: SKSS và chăm sóc sức khỏe bà mẹ; Di cư và chăm sóc sức khỏe; Dự thảo nghị quyết của diễn đàn.
3. Một số vấn đề trọng tâm cần chú ý trong diễn đàn đối với chương trình DS/SKSS ở Việt Nam:
Từ diễn đàn một số vấn đề trọng tâm cần chú ý như sau:
     1. Thái Lan đã tranh thủ được sự tài trợ đáng kể của các tổ chức quốc tế, đặc biệt là UNFPA, ESCAP..., phối hợp với nhiều tổ chức nghiên cứu, do vậy đã xây dựng được các mô hình chăm sóc người cao tuổi có hiệu quả, theo nguyên tắc dựa vào cộng đồng, với sự tài trợ nhất định của Nhà nước.
            1.1. Các bệnh viện chăm sóc người cao tuổi đã huy động đội ngũ tình nguyện viên là người cao tuổi. Đó là những người cao tuổi có điều kiện kinh tế, còn khỏe mạnh, tình nguyện tham gia các câu lạc bộ, sau khi được đào tạo có thể tự chăm sóc sức khỏe cho bản thân và chăm sóc cho người cao tuổi cùng trong bệnh viện hay câu lạc bộ. Đây cũng là dựa trên nguyên tắc hoạt động hỗ trợ đồng đẳng nhưng áp dụng tốt đối với người cao tuổi (đối tượng theo quan niệm thông thường là được chăm sóc, nhưng đã được huy động để chăm sóc tốt cho người khác).
1.2. Câu lạc bộ người cao tuổi ở cộng đồng hoạt động chủ yếu do cộng đồng đóng góp, hội viên có đóng phí không đáng kể. Các câu lạc bộ được tổ chức tương tự như hội người cao tuổi ở xã/phường Việt Nam, nhưng được tổ chức và có sự hỗ trợ, giám sát chặt chẽ của chính quyền cơ sở do vậy các hoạt động được quản lý chặt chẽ nên hoạt động rất sôi nổi và đa dạng nhiều hình thức hoạt động. Câu lạc bộ được chính quyền hỗ trợ xây dựng và các trang thiết bị tập luyện nên người cao tuổi đến sinh hoạt và tập luyện đều đặn và đúng giờ. Đất xây dựng do nhà chùa ủng hộ và sau này thuộc sự quản lý của cộng đồng.  
            1.3. Các hoạt động về người cao tuổi ở cơ sở được xây dựng trên cơ sở huy động phối hợp hoạt động của ba nhân tố chính bao gồm: 1) Gia đình - cộng đồng; 2) Bệnh viên; 3) Trung tâm chăm sóc sức khỏe.
    2. Về hợp tác Nam-Nam. Trong báo cáo của nước chủ nhà Thái Lan về quá trình và kinh nghiệm trong hợp tác Nam-Nam có nêu chỉ còn 4 nước chưa tham gia hợp tác Nam-Nam là: Việt Nam, Lào, Căm pu chia, Myama. Bên lề diễn đàn Nam-Nam ICPD 15 ngài Joserry, Giám đốc chấp hành Chương trình hợp tác Nam- Nam cho biết tổ chức này đang tiến hành các bước chuẩn bị để Việt Nam sẽ trở thành thành viên chính thức trong hội nghị Nam-Nam, sẽ họp vào tháng 10/2009 tại Bắc Kinh, Trung Quốc. Thủ tướng Chính phủ đã có công văn số 1737/TTg-HTQT, giao Tổng cục DS-KHHGĐ (Bộ Y Tế) làm đầu mối tham gia và thực hiện mọi nghĩa vụ và quyền lợi của nước thành viên.
     3. Những vấn đề về Dân số và Phát triển/ Sức khỏe sinh sản xây dựng trong định hướng chiến lược của Việt Nam giai đoạn 2011-2020, đều phù hợp với những định hướng đã được đưa ra thảo luận và đưa vào Nghị quyết trong diễn đàn ICPD15. Do vậy vấn đề cần thiết là tiếp tục xây dựng kế hoạch hành động cụ thể (Action plan) cho phù hợp.
     4. Về dân số di cư, đây sẽ là một vấn đề lớn trong giai đoạn tới, trong thảo luận cũng đã đề xuất việc xây dựng hệ thống thu thập, phân tích và sử dụng thông tin số liệu về di dân, bao gồm cả di dân quốc tế, lồng ghép trong xây dựng kế hoạch và hoạch định chính sách, cũng như những vấn đề đặc biệt liên quan đến giới. Ngoài ra cần tăng cường các đối thoại song phương, đa phương liên quan đến di dân quốc tế đối với vấn đề quyền con người và quyền lợi của người lao động. Diễn đàn cũng kiến nghị thông qua và thực hiện các chính sách và chương trình giữa các nước đi và nước tiếp nhận nhằm bảo vệ và cung cấp các dịch vụ xã hội hợp pháp cho lao động di cư và gia đình họ, bao gồm cả các quyền SKSS.      
     5. Kinh nghiệm xây dựng mô hình chăm sóc người cao tuổi ở Thái Lan cho thấy không thể có một mô hình duy nhất tốt cho mọi vùng, mọi nơi, mọi người cao tuổi mà phải xây dựng mô hình sao cho phù hợp đối với đặc điểm của từng vùng, theo phong tục tập quán của địa phương và khả năng duy trì bền vững mô hình này.
      6. Trong quá trình thảo luận và thông qua Nghị quyết chung, trong diễn đàn cũng có ý kiến bất đồng, gây tranh luận về dự thảo nghị quyết chung của diễn đàn. Trong Dự thảo Nghị quyết có ghi: “Ghi nhận các vấn đề tích hợp giữa phát triển dân số, kinh tế và phát triển bền vững, như phân bổ dân số, liên quan đến môi trường, bao gồm biến đổi khí hậu, đô thị hóa và di cư”. Có ý kiến không đồng ý để cụm từ  “biến đổi khí hậu” và cho rằng vấn đề này chỉ liên quan ở một số quốc gia là đảo nhỏ. Nhiều nước đã có tham luận và cuối cùng chủ tịch diễn đàn đã xin ý kiến biểu quyết và diễn đàn đã thông qua vấn đề này, không chấp nhận ý kiến phản đối.
            Sau 4 ngày làm việc, hai Diễn đàn đã đạt được mục tiêu đề ra. Đoàn Việt Nam đã tham gia đầy đủ các hoạt động và có đóng góp nhất định cho thành công của Diễn đàn. 

                                                                                                NGỌC QUỐC