TỔNG KẾT 10 NĂM CÔNG TÁC QUẢN LÝ GIÁO DỤC VÀ BẢO VỆ, CHĂM SÓC TRẺ EM LÀM TRÁI PHÁP LUẬT

HIỀN ANH*

 


Hội nghị tổng kết 10 năm công tác trẻ em làm trái pháp luật của các trường giáo dưỡng

*Ngày 18/10/2005, Hội nghị tổng kết 10 năm (1995-2005) công tác trường giáo dưỡng (TGD) đã được Cục Quản lý trại giam, cơ sở giáo dục và trường giáo dưỡng (V26) tổ chức tại TGD số 4 tỉnh Đồng Nai. Tới dự hội nghị có Lãnh đạo Cục V26 - Bộ Công an; đại diện lãnh đạo chính quyền và cơ quan các cấp của tỉnh Đồng Nai, thành phố Hồ Chí Minh, Bộ Giáo dục Đào tạo (GD-ĐT), Uỷ ban Dân số Gia đình & Trẻ em (DSGĐTE); đại diện các Tổ chức quốc tế; lãnh đạo các trường giáo dưỡng (TGD), các đơn vị trại giam, cơ sở giáo dục miền Đông Nam Bộ và cán bộ giáo viên cùng 100 học sinh có thành tích xuất sắc của TGD số 4. Bộ trưởng, Chủ nhiệm Uỷ ban Dân số Gia đình & Trẻ em Lê Thị Thu đã đến dự Hội nghị. Nhân dịp này Bộ trưởng đã trao tặng Huy chương vì sự nghiệp Bảo vệ và Chăm sóc trẻ em cho một số cán bộ,  lãnh đạo Cục V26 và tặng quà cho TGD số 4.

Công tác quản lý giáo dục và bảo vệ, chăm sóc trẻ em làm trái pháp luật (TELTPL) luôn được Uỷ ban Bảo vệ Chăm sóc Trẻ em Việt Nam trước đây, và Uỷ ban DSGĐTE hiện nay đánh giá cao tầm quan trọng trong chiến lược bảo vệ, chăm sóc và giáo dục (BVCS và GD) trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt. Những năm qua, ủy ban DSGĐTE  đã có nhiều hoạt động phối hợp với Cục V26 để giải quyết những vấn đề liên quan đến lĩnh vực TELTPL Ủy ban đã tích cực đề xuất Chính Phủ tăng thêm tiêu chuẩn ăn, ở, mặc cho học sinh TGD; hỗ trợ kinh phí cho các đơn vị thuộc Cục V26 phục vụ mua sắm trang thiết bị sinh hoạt, vui chơi giải trí, học tập, hỗ trợ cho việc triển khai thí điểm mô hình tái hòa nhập cộng đồng cho học sinh sau TGD tại một số đơn vị, tạo điều kiện thuận lợi để chăm sóc nuôi dưỡng các cháu nhỏ dưới 2 tuổi theo mẹ vào trại giam...

Phát biểu tại Hội nghị, Bộ trưởng-Chủ nhiệm Uỷ ban DSGĐ&TE đã khẳng định ý nghĩa cao cả của Hội nghị đối với sự nghiệp BVCS và GD người chưa thành niên làm trái  pháp luật nói chung và trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt nói riêng. Bộ trưởng chúc mừng các kết quả đạt được, và đánh giá các kết quả này “đã được đổi bằng mồ hôi, công sức, bằng trái tim với biết bao trăn trở, lo toan” của cán bộ giáo viên các TGD và Cục V26 trong 10 năm qua. Bộ trưởng đã kiến nghị Cục V26 chủ động phối hợp với Uỷ ban DSGĐTE  nghiên cứu các giải pháp giúp TELTPL trong các TGD được sống trong môi trường gần gũi thân thiện như trong gia đình, tăng hiệu quả giáo dục, giúp các em sau TGD dễ trở về hoà nhập với cuộc sống cộng đồng; nhằm đưa công tác quản lý giáo dục, chăm sóc và bảo vệ TELTPL đạt được kết quả to lớn và bền vững.

Bộ trưởng cũng đã tham quan cơ sở vật chất trang thiết bị của nhà trường; thăm lớp học, gặp gỡ các em học sinh.

Thực trạng TELTPL và những kết quả đạt được của Cục V26

Tình hình TELTPL những năm gần đây diễn biến phức tạp, độ tuổi học sinh khi vào TGD chủ yếu từ 15 đến dưới 18. Cơ cấu độ tuổi có xu hướng “trẻ hoá”, số lượng TELTPL ngày càng gia tăng (theo báo cáo của Cục V26, trung bình hàng năm tăng 31,07%), nhất là độ tuổi từ 12 đến 16. Đối tượng đưa vào TGD có tính chất, mức độ hành vi vi phạm pháp luật phức tạp. Phần đông học sinh có hoàn cảnh khó khăn, trong đó nhiều em mồ côi bố, mẹ, hoặc mồ côi cả bố lẫn mẹ, bố mẹ ly hôn hoặc bỏ đi, bố mẹ không có nghề nghiệp hoặc đi làm thuê, chủ yếu sống trong các gia đình nghèo. Tuy nhiên, cũng bắt đầu xuất hiện xu hướng:  một số em sống trong gia đình giàu có nhưng không được sự quan tâm chăm sóc của cha mẹ nên chán đời và bỏ nhà đi quậy phá. Địa bàn cư trú ở thành phố, thị xã, thị trấn khoảng 40%, nông thôn 60 %; các em lang thang chiếm khoảng 10%. Đặc điểm nổi bật của học sinh TGD là nhận thức rất hạn chế, đã từng quen lối sống buông thả, tự do vô kỷ luật, thiếu sự quản lý, giáo dục của gia đình, nhiều em sa vào tệ nạn xã hội như ma tuý, mại dâm và nhiều thói quen xấu. Trong khi đó, nhiều gia đình bỏ mặc, trách nhiệm cho nhà trường và xã hội.

Những năm qua, công tác giáo dục, rèn luyện nếp sống, kỷ luật cho học sinh đã được các TGD chú trọng, trong đó hoạt động dạy văn hoá luôn được coi là con đường chủ yếu để bồi dưỡng tri thức, phục hồi những phẩm chất nhân cách lêch lạc của học sinh. Cùng với việc dạy văn hoá, các TGD đã tổ chức nhiều chương trình giáo dục phong phú, đa dạng. Cục V26 đã phối hợp với Bộ GD-ĐT, với Quỹ Dân số thế giới biên soạn và đưa vào giảng dạy Chương trình giáo dục công dân tiểu học và trung học cơ sở cho học sinh TGD; Chương trình giáo dục giới tính, tình dục và sức khoẻ sinh sản cho học sinh TGD; tổ chức thực hiện một số dự án dạy nghề chính quy  như sửa chữa xe máy, điện tử, may mặc, vi tính văn phòng; dạy cắt may, cắt tóc, dệt chiếu,... đạt kết quả tốt. Nhiều học sinh ra trường đã tìm   được việc làm, ổn định cuộc sống bằng nghề đã được học ở TGD. Tại đây, các em được tham gia các hoạt động vui chơi giải trí. Các TGD đã duy trì thường xuyên hoạt động văn thể, đọc sách báo và giao lưu cho học sinh. Đánh giá vai trò quan trọng của tư vấn tâm lý cho TELTPL, các TGD đã thành lập phòng tư vấn, tổ tư vấn; cuốn tài liệu “Tư vấn với trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn ở TGD” đã được Cục V26 cấp cho các TGD nhằm cung cấp những kiến thức, kỹ năng cần thiết về tư vấn cho cán bộ, giáo viên. Các trường đã tổ chức tư vấn cho hàng nghìn lượt học sinh đạt hiệu quả tốt. Hoạt động tư vấn đã có tác dụng sâu sắc, hỗ trợ cho công tác giáo dục của trường, giúp các em có thay đổi căn bản về nhận thức và hành vi.

Việc phối hợp với gia đình để giáo dục học sinh đã được các TGD quan tâm. Thông qua việc đến thăm hoặc chủ động mời các gia đình đến trao đổi, thống nhất biện pháp giáo dục con em. Hằng năm, các TGD đều tổ chức Hội nghị phụ huynh học sinh để bàn kế hoạch phối hợp giữa nhà trường với gia đình trong quản lý, giáo dục học sinh.

Trong chuyến đi thăm vừa qua tại TGD số 2, Chủ tịch ủy ban Quyền trẻ em của Liên hợp quốc đã khẳng định những thành tựu mà các TGD của chúng ta đã đạt được là thực hiện tốt và phù hợp với các chuẩn mực quốc tế của Liên hợp quốc về Quyền trẻ em.

Những vấn đề cần giải quyết:

1. Xu hướng trẻ hoá độ tuổi TELTPL

Qua chuyến tham quan hai TGD số 4 và 5, chúng tôi nhận thấy: các TELTPL độ tuổi từ 12-13 thường sống ở những gia đình khó khăn, bố mẹ li dị, bố/mẹ chết hoặc bố/mẹ bỏ đi,không được đi học, trình độ nhận thức rất thấp kém. Những trẻ em này vào hai TGD trên là do những hành vi quậy phá trật tự an toàn xã hội hoặc giết người (một cách vô thức, bột phát và không chủ định); số lượng TELTPL ở độ tuổi 14 ngày càng nhiều. 

2.Quản lý học sinh đầu ra

TELTPL phấn đấu tốt thì được giảm thời gian ở trường, nhưng nhiều em xin ở lại đến hết thời gian 2 năm; nhiều em tái phạm để “được” vào TGD vì khi ra trường, về địa phương các em gặp rất nhiều khó khăn trong việc hoà nhập cộng đồng và tìm kiếm việc làm.

Cục V26 yêu cầu học sinh trước khi ra trường làm cam kết để Cục gửi địa phương theo dõi, nhưng việc liên hệ giữa địa phương với Cục cũng chưa được tốt. Các em ở TGD ra gặp rất nhiều khó khăn trong việc hoà nhập cộng đồng, chưa có cơ quan nào đứng ra chịu trách nhiệm chính để quản lý.

3.Tổ chức cho học sinh học nghề trong TGD

Trong thời gian ở TGD cần tổ chức đào tạo nghề phù hợp cho các em để sau khi ra trường dễ hoà nhập cộng đồng.

4. Trẻ em bị nhiễm HIV/AIDS khi vào trường giáo dưỡng

Việc khám sức khoẻ, chữa bệnh, cách ly và tổ chức quản lý, học tập sinh hoạt như thế nào cho các em? Theo xu hướng chung, số trẻ em này sẽ càng ngày càng gia tăng và sẽ là vấn đề bức xúc trong thời gian sắp tới. Hiện việc này còn đang bị bỏ ngỏ.

5. Công tác tư vấn cho TELTPL  trong TGD

Công tác này đóng vai trò rất quan trọng cho đối tượng học sinh có hoàn cảnh đặc biệt như các em ở TGD, hỗ trợ cho công tác giáo dục, giúp các em có sự thay đổi căn bản về kiến thức và hành vi của mình.

- Tư vấn (TV) đầu vào: TV chủ yếu về mặt tâm lý tình cảm, trạng thái tâm thần, sức khoẻ sinh sản... TV để các em có nhận thức đúng về bản thân, xã hội, gia đình; về các hành vi sai trái mình đã phạm phải; để các em vượt qua những mặc cảm…

- TV đầu ra: Vấn đề trách nhiệm trước tương lai bản thân, trước cộng đồng; trăn trở về đối xử của cộng đồng khi ra trường; truyền thông chuyển đổi hành vi; tư vấn về giáo dục, học nghề, việc làm…

Tại các TGD, việc theo dõi kết quả TV là khâu quan trọng nhất, nhưng vẫn chưa được thực hiện một cách khoa học. Trong Hồ sơ tư vấn mới chỉ có Phiếu đăng ký TV, Phiếu trao đổi ý kiến, còn thiếu Phiếu theo dõi kết quả TV.<




* Vụ Trẻ em, Uỷ ban Dân số, Gia đình và Trẻ em