BÁO CÁO PHÁT TRIỂN CON NGƯỜI CỦA UNDP:

KHỦNG HOẢNG NƯỚC VÀ VỆ SINH TOÀN CẦU LÀ TÌNH HUỐNG KHẨN CẤP

Nhóm các tổ chức Liên Hợp quốc khen ngợi cam kết của Việt Nam về vấn đề này nhưng vẫn tồn tại những khoảng trống cần thu hẹp

 


Ngày 10/11/2006 tại Hà Nội, Chương trình Phát triển Liên Hợp quốc đã tổ chức công bố Báo cáo phát triển con người (HDR) 2006. Theo báo cáo, với số tiền chưa bằng năm ngày chi tiêu quân sự trên toàn cầu và ít hơn một nửa số tiền mua nước khoáng hàng năm của các nước giàu, có thể tránh được cuộc khủng hoảng nước và vệ sinh của thế giới và cứu sống hàng triệu người.

Với tiêu đề, Trên cả sự khan hiếm: Quyền lực, nghèo, và khủng hoảng nước toàn cầu, Báo cáo HDR năm nay nhằm mục tiêu đưa nước và vệ sinh vào chương trình nghị sự toàn cầu và nêu bật một thực tế là vấn đề này chủ yếu ảnh hưởng tới người nghèo  gần hai phần ba người thiếu tiếp cận nước sạch và hơn 660 triệu người không có vệ sinh sống dưới mức 2 đô-la một ngày.

“Bạn có thể thấy tin tức về chiến tranh và xung đột trên trang đầu của bất cứ tờ báo nào, vào bất cứ một ngày nào trong năm, nhưng chúng ta hiếm khi nghe về những cái chết im lặng lẽ ra có thể ngăn ngừa được, gây ra bởi bệnh tiêu chảy, chẳng hạn, với số tử vong gấp sáu lần so với số tử vong trung bình hàng năm trong các xung đột vũ trang của những năm 1990s”, theo lời phát biểu của điều phối viên Thường trú Liên Hợp quốc tại Việt Nam, ông John Hendra, tại lễ công bố Báo cáo HDR năm nay ở Hà Nội. Đạt được an ninh về nước cho tất cả mọi người sẽ có nghĩa là mỗi người được tiếp cận nước sạch ở mức giá có thể chi trả được để họ có một cuộc sống mạnh khoẻ, đàng hoàng và có năng suất. Điều đó cũng có nghĩa là sẽ duy trì được các hệ sinh thái cung cấp nước và đồng thời phụ thuộc vào nước.

Lý lẽ trung tâm của Báo cáo HDR 2006 là tiếp cận nguồn nước sạch ở mức giá phải chăng cần phải được coi như là một quyền con người cơ bản. Chính phủ các nước có thể và cần phải công nhận quyền này bằng cách bảo đảm cho tất cả mọi công dân được tiếp cận tối thiểu 20 lít nước sạch mỗi ngày, và những ai không có khả năng chi trả sẽ được hưởng nước sạch miễn phí.

Báo cáo năm nay nêu bật tiến bộ của Việt Nam trong đầu tư nước và vệ sinh, nhưng cũng chỉ ra những khoảng trống lớn về tiếp cận và chất lượng. UNDP, UNICEF, WHO và Chính phủ Việt Nam đều đưa ra quan điểm của mình về vấn đề này khi cùng nhau công bố báo cáo này ở Việt Nam.

"Hơn hai phần ba dân số Việt Nam bị nhiễm những căn bệnh liên quan tới nước không sạch và tình trạng kém vệ sinh", theo lời Tiến sỹ Hans Troedsson, Trưởng đại diện Tổ chức Y tế Thế giới tại Việt Nam. "Chiến lược quốc gia của Chính phủ về nước và vệ sinh nông thôn nhằm cung cấp tiếp cận nước sạch và vệ sinh vào năm 2020, cần phải được ưu tiên và cấp vốn một cách đầy đủ nếu chúng ta muốn thấy sự phát triển công bằng và bền vững".

Vào cuối năm 1998, số người dân nông thôn ở Việt Nam có tiếp cận nước sạch để uống vẫn còn thấp là 23 triệu tương đương với 32%, theo lời Bộ trưởng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, ông Cao Đức Phát trong bài phát biểu khai mạc. “Để  có thể nhanh chóng tăng số người dân nông thôn được tiếp cận nước sạch và số hộ nông thôn có tiếp cận nhà vệ sinh đạt chuẩn, Chính phủ đã xây dựng và thực hiện Chương trình Mục tiêu Quốc gia về Nước Sạch và Vệ sinh Nông thôn 1999 - 2005”.

Theo Bộ NN&PTNT, chương trình này đã đem lại những tiến bộ lớn: hiện nay 60% người dân nông thôn đã có tiếp cận nước sạch (gần 40 triệu người), 50% hộ nông thôn có tiếp cận nhà vệ sinh đạt chuẩn, càng ngày càng có thêm các tiện ích xử lý nước thải cho các trang trại gia súc và làng nghề.

Những thành tựu của Việt Nam về nước và vệ sinh thực sự là đáng phấn khởi. Tuy nhiên, cần đầu tư nhiều hơn, nhất là cho những người dân ở vùng sâu vùng xa và để thúc đẩy vệ sinh, theo lời ông Jesper Morch, đại diện của UNICEF tại Việt Nam. Trẻ em có nhiều cơ hội hơn để tiếp tục sống, phát triển và lớn lên nếu có nước sạch và vệ sinh. UNICEF sẽ tiếp tục cùng phối hợp với Chính phủ Việt Nam để đảm bảo rằng tất cả các trường học đều có các tiện nghi nước và vệ sinh để có thể thực hành vệ sinh phù hợp vào năm 2010.

Nước không sạch và vệ sinh yếu kém đặc biệt đe doạ tính mạng của trẻ em, với bệnh tiêu chảy là căn bệnh gây tử vong lớn nhất ở những nước có thu nhập thấp. Theo ước tính, gần 5 triệu trẻ em (15%) không được tiếp cận nước sạch và 13 triệu em (39%) không được tiếp cận vệ sinh phù hợp ở Việt Nam.

Báo cáo đề ra ba khuyến nghị chủ chốt:

1. Đưa nước trở thành một nhân quyền với ý nghĩa thực sự của nó: Mọi người phải có tối thiểu 20 lít nước sạch mỗi ngày và người nghèo phải được dùng nước miễn phí, báo cáo nêu rõ “Hãy so với việc mỗi người dân ở Anh hay Mỹ đổ xuống cống 50 lít nước mỗi ngày chỉ tính riêng nước giật toa-lét”.

 2. Đề ra các chiến lược quốc gia về nước và vệ sinh: Chính phủ các nước cần đặt mục tiêu chi tối thiểu 1% GDP cho nước và vệ sinh, nâng cao công bằng, các tác giả của báo cáo khuyến nghị: Nước và vệ sinh luôn bị thiếu kinh phí một cách kinh niên. Chi tiêu công cho nước và vệ sinh thường chưa được 0,5% GDP. Nghiên cứu trong Báo cáo HDR 2006 cho thấy con số này là hết sức nhỏ bé so với chi tiêu quân sự ở nhiều nước. Các tác giả của Báo cáo cũng thúc giục các chính phủ nên chuẩn bị các kế hoạch quốc gia để thúc đẩy tiến bộ về nước và vệ sinh, những chỉ tiêu tham vọng cần được hỗ trợ bằng nguồn vốn ở mức tối thiểu là 1% GDP, đi kèm với các chiến lược rõ ràng để vượt qua những bất bình đẳng.

3. Tăng cường viện trợ quốc tế: Báo cáo kêu gọi có thêm từ 3,4 tới 4 tỷ USD mỗi năm: trong thập niên qua hỗ trợ phát triển đã bị giảm khi tính theo giá trị thực, nhưng để có thể đạt được Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ về nước và vệ sinh, thì theo Báo cáo, luồng viện trợ phải tăng gấp đôi.

Hoặc chúng ta cùng nhau phối hợp hành động bây giờ để đem nước sạch và vệ sinh đến với người nghèo trên thế giới, hoặc chúng ta đẩy hàng triệu người vào cảnh nghèo không thể tránh được, sức khoẻ kém và cơ hội bị giảm sút, làm kéo dài tình trạng bất bình đẳng sâu sắc trong và giữa các nước. Chúng ta có trách nhiệm tập thể phải thành công, Giám đốc UNDP ông Kemal Dervis nói.

Việt Nam đã có tiến bộ to lớn, đạt được chỉ tiêu về nước như Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ đề ra, và theo dự kiến 85% hộ nông thôn sẽ có tiếp cận nước sạch tính tới thời điểm cuối Kế hoạch Phát triển Kinh tế - Xã hội vào năm 2010, iều phối viên Thường trú Liên hợp quốc, ông John Hendra cho biết. Nhưng vẫn tồn tại một số thách thức. Phải tăng đầu tư cơ sở hạ tầng đô thị để cấp nước sạch và vệ sinh cho các thành phố đang tăng trưởng nhanh chóng của Việt Nam, và cần chú ý hơn nữa tới các chiến dịch nâng cao nhận thức để đảm bảo từng hộ gia đình nông thôn ưu tiên việc xây dựng, sử dụng và bảo dưỡng các tiện nghi vệ sinh.

Lễ công bố tại Việt Nam về báo cáo quan trọng này của UNDP là một trong nhiều lễ công bố được tiến hành đồng thời trên toàn thế giới vào ngày hôm nay. Báo cáo HDR có Chỉ số Phát triển Con người (HDI), một thước đo tổng hợp gồm ba khía cạnh của phát triển con người: tuổi thọ tính tại thời điểm sinh; kiến thức đo bằng tỷ lệ biết đọc biết viết của người lớn và tỷ lệ nhập học thô ở cấp tiểu học, trung học và đại học; mức sống đo bằng GDP trên đầu người và giá cả sinh hoạt tính theo ngang giá sức mua (PPP).

Thứ hạng HDI toàn cầu cho các nước thấy kết quả tương đối của họ trong một thời gian dài, nhưng những thay đổi từ năm này sang năm khác có giá trị phân tích hạn chế do những điều chỉnh mang tính thời kỳ đối với số liệu nền. Năm nay, sử dụng số liệu của năm 2004, Việt Nam xếp thứ 109 trên tổng số 177 nước.<

                   Nguồn: Thông cáo báo chí

của UNDP tại Hà Nội