LUẬT KẾ HOẠCH HOÁ GIA ĐÌNH VÀ TÌNH HÌNH KIỂM SOÁT SINH Ở TRUNG QUỐC

 


Luật Dân số và Kế hoạch hoá gia đình Trung Quốc đã có hiệu lực từ ngày 1/9/2002. Để giúp mọi người hiểu rõ hơn về đạo luật này, mới đây China.org.cn, một Website của chính phủ nhằm đẩy mạnh truyền thông quốc tế, đã phỏng vấn ông Zhao Bingli, Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Nhà nước về Kế hoạch hoá gia đình. Ông Zhao đã giải thích chi tiết bối cảnh ban hành đạo luật và tình hình dân số - KHHGĐ hiện nay của Trung Quốc. 

 

Bối cảnh

Hỏi: Mặc dù Luật Dân số và KHHGĐ chính thức có hiệu lực ngày 1/9, thực tế KHHGĐ đã được thực hiện như một chính sách quốc gia cơ bản trong hơn 20 năm. Chủ định của chính phủ trong việc ban hành đạo luật này là gì?

Trả lời: KHHGĐ ảnh hưởng đến tất cả các hộ gia đình vì mỗi người và mỗi gia đình đều phải sẵn sàng với vấn đề này. Một hành động rộng lớn như thế cần phải có một đạo luật để chuẩn hoá việc thực hiện. Chẳng hạn, quyền và trách nhiệm của  người dân trong KHHGĐ chính xác là gì? Và chính phủ cần đảm nhận những trách nhiệm gì trong quá trình thực hiện KHHGĐ? Tất cả những khía cạnh này phải được chuẩn hoá bằng luật.

Trên thực tế, chính phủ đã xem xét và thảo luận việc ban hành luật KHHGĐ cách đây 20 năm. Ông Đặng Tiểu Bình đã đề xướng ý tưởng ban hành luật KHHGĐ ngay từ năm 1979. Sau này, Trần Vân, một nhà lãnh đạo Trung Quốc khác cũng tích cực trong vấn đề này. Nhưng điều kiện lúc đó chưa chín muồi. Việc ban hành và thực hiện Luật Dân số và KHHGĐ là do 3 yếu tố: chính phủ trung ương coi công tác này có tầm quan trọng lớn; sau nhiều năm thực hiện chính sách cơ bản, hiện nay chính sách này được mọi người ủng hộ rộng rãi; và những kinh nghiệm thành công đã tích luỹ được đáp ứng nhu cầu của tình hình đất nước hiện nay và sự phát triển kinh tế, xã hội hiện đại.

Hỏi: Việc thực hiện Luật DS và KHHGĐ sẽ có tác động gì đến công việc của chính phủ và cuộc sống thường ngày của người dân?

Trả lời: Đạo luật thiết lập những tiêu chuẩn cao đối với các cơ quan chính phủ, đặc biệt là các nhà chức trách về KHHGĐ. Chẳng hạn, các cơ quan KHHGĐ giờ đây phải chuyển biến nhanh về tư tưởng và cách thức hoạt động của mình. Những phương pháp đã được sử dụng để thực hiện chính sách KHHGĐ được hình thành trong hoàn cảnh một nền kinh tế kế hoạch hoá. Do đó, có quá nhiều hạn chế và những cách tiến hành này quá giản đơn. Các cơ quan chính phủ phải giải quyết những vấn đề cản trở sự phát triển KHHGĐ trong hoàn cảnh mới, hoàn thiện không ngừng chất lượng đội ngũ cán bộ, và đảm bảo quyết tâm triển khai lành mạnh và vững chắc.

Ngoài ra, bảo vệ quyền con người một cách đầy đủ là mối quan tâm cơ bản của việc ban hành luật. Đạo luật quy định những quyền hợp pháp của nhân dân và khẳng định rằng chính phủ phải tạo điều kiện cho nhân dân và cung cấp cho họ những dịch vụ KHHGĐ phù hợp, an toàn và hiệu quả. Chính phủ phải khuyến khích và tặng thưởng những ai thực hiện KHHGĐ. Điều này giúp mọi người quan tâm và dần dần cải thiện hệ thống an sinh xã hội làm cho người dân được hưởng lợi từ việc thực hiện thành công KHHGĐ.

 

Cập nhật về dân số

Hỏi: 30 năm đã qua kể từ khi Trung Quốc giới thiệu chính sách KHHGĐ. Tình hình dân số Trung Quốc hiện nay như thế nào?

Trả lời: Sau 30 năm nỗ lực, sự gia tăng dân số đã được kiểm soát một cách có hiệu quả và đã ngăn được khoảng 300 triệu trường hợp sinh. Trong hoàn cảnh kinh tế không phát triển và trong một thời gian tương đối ngắn, Trung Quốc đã đạt được tỷ suất sinh thấp đáng kể.  

 

Hỏi: Do tỷ suất sinh cao của quốc gia đã được kiểm soát và tỷ lệ tăng dân số đã giảm, chính sách hiện nay có thể linh hoạt hơn cho phép mỗi cặp vợ chồng có 2 con?

  Trả lời: Trước hết, tôi muốn giải thích chính sách KHHGĐ của Trung Quốc. Chính sách KHHGĐ của Trung Quốc không phải là “chính sách một con” như một số người hiểu. Chính phủ vận động mỗi cặp vợ chồng có 1 con theo chính sách KHHGĐ. Tuy nhiên, bất cứ cặp vợ chồng nào thực sự gặp khó khăn, chủ yếu sống ở các vùng nông thôn có con đầu là  con gái, có thể đăng ký sinh đứa con thứ hai thông qua những thủ tục cần thiết. Cũng như vậy, nếu cả vợ lẫn chồng ở các vùng đô thị đều là con một trong gia đình, họ cũng có thể sinh con thứ hai. Ngoài ra, các chính sách ở các vùng dân tộc thiểu số thường linh hoạt hơn. Do các chính sách về mức sinh cụ thể được từng tỉnh đề ra theo hoàn cảnh của địa phương, các điều kiện đề ra có khác nhau giữa các tỉnh và thành phố. Thậm chí trong một tỉnh, những vùng khác nhau có thể có những hoàn cảnh khác nhau. Trong một vùng, các nhóm dân tộc thiểu số khác nhau cũng có thể được hưởng những chính sách khác nhau.

 

Hỏi: Một số phương tiện truyền thông đại chúng nước ngoài và mọi người tin rằng Luật DS và KHHGĐ gây ấn tượng rằng chính sách KHHGĐ của Trung Quốc đã trở nên linh hoạt hơn. Đây có phải là một quan điểm hợp lý?

  Trả lời: Cách hiểu như vậy là không đúng. Cá nhân tôi nghĩ rằng có thể họ có ấn tượng không đúng bởi vì họ không hiểu rõ đạo luật ở 3 khía cạnh. Thứ nhất, chính sách về sự chịu phí đền bù xã hội. Một số người hỏi “Điều này có phải là một cặp vợ chồng có thể có thêm con nếu họ có đủ tiền?”. Câu trả lời của tôi là không. Bằng cách chịu một khoản phí xã hội, chính phủ hạn chế việc sinh con trái với luật và quy định của nhà nước. Những người phải trả phí tạo thêm sự căng thẳng về tài chính không chỉ cho bản thân gia đình họ mà còn cho xã hội nói chung. Thứ hai, Luật DS và KHHGĐ quy định rõ ràng rằng những công dân sinh nhiều con hơn luật pháp cho phép sẽ phải chịu những hậu quả của sự trừng phạt kinh tế theo pháp luật. Điều này là bắt buộc. Mục tiêu thứ ba của chính sách là bảo vệ và khuyến khích các gia đình thực hiện KHHGĐ phù hợp với chính sách này.

 

Hỏi: Một số phương tiện thông tin đại chúng, cụ thể là tờ Bưu điện Washington, đã phê phán chính sách KHHGĐ là chấp thuận sự phân biệt đối xử giữa các vùng và các nguyên tắc có tính chất phân biệt đối xử. ý kiến của ông thế nào?

  Trả lời: Rõ ràng những người có quan điểm như thế không hiểu rõ về chính sách KHHGĐ của Trung Quốc. Sự tồn tại những khác biệt theo vùng là một thực tế dễ thấy từ lâu và chính sách KHHGĐ được từng tỉnh đề ra dựa trên những điều kiện của địa phương. Chính sách không giống nhau giữa các địa phương là do sự khác nhau về phát triển kinh tế và xã hội quyết định.

  Ngoài ra, để giới thiệu một hệ thống mới sẽ thay đổi hoàn toàn việc thực hiện KHHGĐ theo lối cũ thông qua những chỉ thị hành chính, chúng tôi đang tiến hành một thử nghiệm toàn diện về các biện pháp kiểm soát sinh mới ở một số địa phương. Những chính sách thử nghiệm này ở mỗi vùng lại khác nhau một cách hợp lý. Điều này không có gì là nguyên tắc có tính chất phân biệt đối xử cả.

 

Hỏi: Một số người nước ngoài phê phán chính sách KHHGĐ của Trung Quốc xâm phạm quyền con người. Ông có bình luận gì?

  Trả lời: Chính phủ Trung Quốc không tiếc sức để bảo vệ quyền con người. Tuy nhiên, cả lịch sử lẫn thực tế đều cho thấy rõ ràng rằng sự tồn tại và phát triển là những tiền đề bảo đảm cho các quyền của mỗi con người. áp lực dân số lớn là một yếu tố quan trọng cản trở sự phát triển hơn nữa của Trung Quốc. Do đó, một trong những chính sách cơ bản và tồn tại lâu dài nhất của Trung Quốc là thực hiện KHHGĐ. Phân tích cho cùng, mục đích cơ bản của việc cải thiện phương kế sinh nhai của mọi người với sự giúp đỡ của kiểm soát sinh không đi ngược lại quyền con người. Trong khi đó, chúng ta phải thừa nhận rằng trong thời kỳ đầu  của KHHGĐ, để kiểm soát sự gia tăng dân số quá mức, một số cán bộ thiếu kinh nghiệm xử lý công việc một cách quá giản đơn, thậm chí thiếu văn minh do không có những quy định kiểm soát hành động của họ, ngay cả khi đã có những nguyên tắc hướng dẫn thực hiện chính sách KHHGĐ. Hiện nay Luật Dân số và KHHGĐ bảo vệ hợp pháp những quyền hợp pháp và lợi ích của công dân. Theo luật này, những ai thực hiện chính sách kiểm soát sinh thông qua những biện pháp cưỡng bức có thể bị kiện và phạt.

 

Hỏi: Như chúng ta biết, chăm sóc sức khoẻ sinh sản là một bộ phận chính sách KHHGĐ của Trung Quốc. Hiện nay, Uỷ ban nhà nước về KHHGĐ đang phối hợp với Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA) thực hiện một dự án thử nghiệm tại 32 huyện nghèo đói ở Trung Quốc. Ông có thể tóm lược qua về dự án?

  Trả lời: Thứ nhất, chúng tôi dự định bỏ dần phương pháp cũ là đặt ra một tiêu chuẩn sinh con và giới thiệu một chính sách mới, phù hợp hơn. Thứ hai, bằng cách thăm khám tiếp tục các bệnh nhân, chúng tôi sẽ phát các thẻ dịch vụ để thay thế các giấy chứng nhận sinh con cũ. Đồng thời, chúng tôi sẽ giáo dục mọi người những biện pháp tránh thai và kiểm soát sinh khác nhau để họ có những thông tin khi lựa chọn.

 

Hỏi: Khi nào hệ thống mới sẽ được áp dụng trên toàn quốc?

Trả lời: Trên thực tế, theo những thử nghiệm của chúng tôi ở một số nơi, những hệ thống tương tự đã được thực hiện ở hơn 800 huyện, chiếm 1/3 tổng số huyện ở Trung Quốc. ở các tỉnh Liêu Ninh, Phúc Kiến và Triết Giang đã giới thiệu đầy đủ các biện pháp mới và ở các tỉnh miền Tây đã áp dụng thử nghiệm. Theo một điều tra mới đây nhất, các vấn đề như tỷ suất sinh tăng trở lại và tỷ lệ nạo thai tăng không xảy ra ở những vùng đã được phổ biến kiến thức về đạo luật mới. Điều này chứng minh rằng các dịch vụ tư vấn pháp lý và kiến thức khoa học liên quan đến kiểm soát sinh là những biện pháp có hiệu quả hơn những mệnh lệnh hành chính bắt buộc.

 

                                                          Kim Chi  
Dịch từ China Population Today