CUỘC SỐNG CỦA TRẺ EM LANG THANG TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI

   

                                                        ThS. NGUYỄN THANH BÌNH*

 


1. Giới thiệu

Trong những năm gần đây, nhờ có chính sách đổi mới, đời sống của người dân Việt Nam đã được cải thiện đáng kể.Tuy nhiên, vẫn còn nhiều trẻ em lang thang trên đường phố Hà Nội đánh giầy trong các quán ăn, bán báo.... Cuộc sống của trẻ em lang thang đó ra sao? Chúng sinh hoạt trong những điều kiện nào? Bài viết tập trung phân tích những vấn đề nêu trên căn cứ vào kết quả điều tra xã hội học về trẻ em lang thang trên địa bàn Hà Nội, tháng 3 năm 2009.

Theo ước tính của Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội, hiện nay cả nước có 19.000 trẻ em lang thang. Phần lớn các em bỏ nhà ra đi kiếm sống, lang thang ở các thành phố lớn như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Huế,....Các em có mặt ở khắp mọi nơi trong thành phố, nhất là những nơi đông người như nhà ga, bến tàu, các khu vui chơi công cộng,....Các em cũng làm đủ nghề từ rửa bát, đánh giầy, bán báo, ăn xin thậm chí những việc làm bất chính như móc túi, lừa gạt hoặc trẻ em gái bán dâm,....

Nghiên cứu này khảo sát 126 trẻ em lang thang, trong đó có 78 trẻ em nam và 48 trẻ em nữ. Độ tuổi của trẻ em lang thang được khảo sát: dưới 10 tuổi: 27%;  từ 10 đến 16 tuổi: 64,3%; từ 16 đến 18 tuổi: 8,7%. Về trình độ học vấn: 32,5% các em không biết chữ; 7,1% các em hiện đang đi học; 60,3% các em hiện đay bỏ học.

2. Kết quả nghiên cứu

2.1. Chỗ ở của trẻ em lang thang


Bảng 1. Chỗ ở  hiện nay của trẻ em lang thang trên địa bàn Hà Nội (%)

STT

Chỗ ở hiện nay

Tỷ lệ

1

Mái ấm, nhà tình thương

31

2

Nhà ở nhờ không mất tiền

11,9

3

Nhà trọ

19,8

4

Bến xe, nhà ga, nơi công cộng

12,7

5

Chợ

4,8

6

Tại gia đình đang làm thuê

19,8

 


Số liệu cho thấy, có 31,0% trẻ em được sống ở các mái ấm, nhà tình thương. Những em được sống trong các mái ấm này nhìn chung có cuộc sống ổn định. Các em có cơm ăn hàng ngày, quần áo để mặc và không lo đói rét. Các em được sự quan tâm, nuôi dưỡng, chăm sóc của những người bảo trợ, có điều kiện được học hành và thường ít có khả năng tham gia vào các tệ nạn xã hội. Có 19,8% các em ở trong các gia đình làm thuê. Những trường hợp này có chỗ ở tương đối ổn định, thông thường cùng ở với nhà chủ, hoặc nơi kinh doanh của nhà chủ. 19,8% trẻ em khác phải ở trọ, và chúng thường phải có tính tự lập cao, phải có ý thức nếu không rất dễ mắc phải các tệ nạn xã hội. Ngoài ra, trẻ em lang thang trên địa bàn Hà Nội còn phải sống ở những nơi tạm bợ khác như chợ, bến xe, nhà ga,....Những nơi ở như thế này rất nguy hiểm đối với đứa trẻ, do vậy trẻ em cần được bảo vệ, và phải được trang bị những kiến thức và kỹ năng cơ bản để có thể sống được trong môi trường phức tạp như vậy.

2.2. Công việc của trẻ em lang thang


Bảng 2. Công việc của trẻ em lang thang đang làm tại Hà Nội (%)

STT

Công việc

Tỷ lệ

1

Đánh giầy

26,2

2

Bán báo

10,3

3

Ăn xin

20,6

4

Nhặt rác

9,5

5

Bán hàng rong

11,1

6

Giúp việc gia đình

15,1

7

Khác

7,1

 


Có thể nhận thấy rằng những công việc mà trẻ em lang thang đang làm chỉ cần sự chăm chỉ, khéo léo là có thể làm được. Các công việc này không cần nhiều vốn, nhiều kiến thức. Chính vì thế, đại đa số các em đều thích nghi ngay được với các công việc. Điều này thuận lợi cho trẻ em lang thang trong quá trình tìm kiếm thu nhập cho chính họ. Có 26,2% trẻ em làm công việc đánh giày; bán báo là 10,3%; bán hàng rong là 11,1%. Nếu như những đứa trẻ không có điều kiện và khả năng để làm các công việc đó thì trẻ em có thể làm các công việc khác, như nhặt rác (9,5%). Tuy nhiên, đáng lưu ý ở đây là có đến 20,6% trẻ em lang thang đi ăn xin. Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến cuộc sống của người dân đô thị, gây ra một cách nhìn tiêu cực đối với khách du lịch. Đồng thời, với những đứa trẻ ăn xin có thói quen ỉ lại, thụ động, chờ đợi từ bên ngoài,....Yếu tố này sẽ không thúc đẩy được đứa trẻ trong tương lai.

2.3. Thu nhập của trẻ em lang thang

Do công việc mà trẻ em lang thang làm thường là những công việc giản đơn, thủ công nên thu nhập của các em rất bấp bênh và không cao. 49,2% trẻ em cho biết thu nhập bình quân một tháng khoảng từ 300.000 đến 500.000 đồng; với mức thu nhập dưới 300.000 đồng chiếm 11,1%. Rõ ràng với thu nhập như vậy, trẻ em thường chỉ đủ trang trải cuộc sống ở thành phố. Có những em biết tiết kiệm, chi tiêu khéo léo thì hàng tháng cũng dư ra được một khoản tiền phụ giúp cho gia đình ở quê hương.

2.4. Chi tiêu của trẻ em lang thang

Trẻ em lang thang phải tự lập cuộc sống của bản thân, với mức thu nhập thấp mà lại phải sống trong một môi trường đắt đỏ, nên chúng rất hạn chế các khoản chi tiêu của mình. Đại đa số các em chỉ chi tiêu những khoản cần thiết cho sự tồn tại của bản thân: ăn, uống, ở....rất ít khi các em sắm sửa quần áo, giầy dép mới,....Có 73,8% các em dành 200.000 đồng tháng để chi tiêu cho ăn uống; có 24,5% trẻ em lang thang dành từ 200.000 đến 400.000 đồng/tháng chi tiêu cho ăn uống hàng ngày. Với mức chi tiêu tiết kiệm như vậy, các em có thể dành được một khoản tiết kiệm nhất định gửi về cho gia đình. Một điều hết sức đặc biệt là 100% các em được hỏi cho biết hàng tháng các em đều có tiền tiết kiệm hoặc gửi tiền về cho gia đình. Có thể thấy, trẻ em lang thang ở Hà Nội đều phải bươn chải cuộc sống, bên cạnh đó các em còn rất ý thức trong việc tiết kiệm tiền để có thể giúp cho gia đình ở quê có cuộc sống đỡ vất vả hơn.

3. Kết luận

Cuộc sống của các em tương đối khó khăn. Đa phần các em đều có hoàn cảnh gia đình éo le. Bản thân các em không có trình độ học vấn hoặc trình độ học vấn thấp nên rất khó khăn trong việc tìm kiếm công việc tạo ra thu nhập ổn định cho bản thân. Hầu hết những công việc mà các em đang làm là những công việc giản đơn, thu nhập thấp và bấp bênh. Vì thế, trong chi tiêu hàng ngày của các em là hết sức tiết kiệm. Các em chỉ chi tiêu cho những nhu cầu thiết yếu của cuộc sống hàng ngày. Nơi ở của các em thường được thuê với giá rẻ nhất có thể, hoặc sống tạm bợ tại những nơi công cộng. Điều này tác động không tốt đến cuộc sống hàng ngay của trẻ em lang thang trên địa bàn Hà Nội hiện nay. Vì thế, cần thiết có các chính sách hợp lý nhằm hỗ trợ cuộc sống cho các em.



*
Trường Đại học sư phạm Hà Nội.