Báo cáo Tình trạng bà mẹ trên thế giới năm 2015 tập trung vào nhóm trẻ em dễ bị tổn thương đang cần được quan tâm hơn – đó là những trẻ em nghèo sống ở đô thị. Báo cáo lần đầu tiên đưa ra đánh giá toàn cầu những bất bình đẳng về sức khỏe giữa người giầu và người nghèo ở đô thị. Số liệu từ nhiều thành phố các nước đang phát triển và 25 thành phố các nước công nghiệp được thu thập và phân tích những khác biệt lớn nhất và nhỏ nhất trong vấn đề sức khỏe và khả năng sống của trẻ em, cũng như các tiến bộ đạt được.

Trong khi có rất nhiều yếu tố quyết định sức khỏe tại các đô thị, báo cáo xem xét các can thiệp liên quan đến sức khỏe và cách tiếp cận để có tác động tới sức khỏe và khả năng sống của bà mẹ và trẻ em.

§     Hiện tại, 54% dân số thế giới sống ở đô thị. Dự kiến con số này sẽ tăng lên 66% vào năm 2050. Hầu hết mức tăng sẽ ở châu Phi và châu Á.

§     Tại các nước đang phát triển, 1/3 – 860 triệu người dân đô thị sống tại các khu ổ chuột.

§     Tại các thành phố trên toàn thế giới, trẻ em nghèo nhất có nguy cơ chết gấp 2 lần so với trẻ giàu nhất.

§     Ở Bangladesh và Ấn Độ, hơn một nửa trẻ em nghèo thành thị bị còi, so với 20% trẻ em giàu.

§     Tại các khu ổ chuột ở Nairobi, Kenya, tỷ suất tử vong mẹ và trẻ em là 50%, cao hơn rất nhiều so với mức trung bình của cả nước.

§     Tại Cămpuchia và Ruanda, trẻ em < 5 tuổi của 20% các hộ gia đình đô thị nghèo nhất có nguy có chết cao gấp 5 lần so với 20% trẻ em các hộ gia đình giàu nhất. Khác biệt trong khả năng sống của trẻ tăng ở Ruanda và giảm ở Cămpuchia.

§     Ở Haiti, Jordan vaTanzania, tỷ suất tử vong của trẻ dưới 5 tuổi ở thành thị cao hơn nông thôn.

§     Tại Mỹ Latinh và vùng Caribe, hơn một nửa sổ tử vong trẻ em là ở khu vực thành thị.

 

Các phát hiện chính

1. Trên toàn thế giới, mặc dù đã đạt được tiến bộ trong giảm tử vong của trẻ dưới 5 tuổi, bất bình đẳng vẫn ngày càng sâu sắc ở rất nhiều thành phố. Tại nhiều nước, khác biệt trong khả năng sống của trẻ tại thành thị vẫn gia tăng, gần gấp đôi ở Kenya, Ruanda và Malawi bất kể tiến bộ chung trong việc cải thiện khả năng sống của trẻ tại các thành phố.

2. Trẻ em nghèo nhất tại hấu hết các thành phố đang đối mặt với nguy cơ tử vong một cách báo động. Có sự khác biệt đáng kể giữa trẻ em giàu và nghèo ở thành thị. Ở hầu hết các thành phố của các nước, trẻ em nghèo nhất < 5 tuổi có nguy cơ chết cao gấp 2 lần so với trẻ em giầu nhất. Sự khác biệt lớn nhất ở các nước Bangladesh, Cămpuchia, Ghana, Ấn Độ, Kenya, Madagascar, Nigeria, Peru, Ruanda, Việt Nam và Zimbabwe. Tại các nước này, sự khác biệt lên tới 3-5 lần. Ngược lại, các thành phố của Ai Cập và Philipin có mức tử vong trẻ em khá thấp và sự khác biệt cũng thấp hơn.

3. Những người mẹ và trẻ em nghèo nhất ở thành thị thường không được chăm sóc y tế. Có sự khác biệt rất lớn trong tiếp cận chăm sóc trước sinh và được nhân viên y tế có kỹ năng đỡ đẻ. Mức độ khác biệt lớn nhất giữa người giàu và nghèo là ở Delhi (Ấn Độ), Dhaka (Bangladesh), Port au Prince (Haiti) và Dili (Đông Timor). Sự khác biệt về suy dinh dưỡng trẻ em lớn nhất ở Dhaka, Delhi, Distrito Central (Honduras), Addis Ababa (Ethiopia) và Kigali (Ruanda). Tại các thành phố này, tỷ lệ trẻ em nghèo nhất bị còi cọc cao hơn từ 29-39 điểm phần trăm so với trẻ em giàu nhất.

Xếp hạng chỉ số bà mẹ* năm 2015

Xếp hạng

Các nước đứng đầu

Xếp hạng

Các nước đứng cuối

1

Áo

169

Haiti, Seria Leone**

2

Phần Lan

171

Guinea Bissau

3

Iceland

172

Chad

4

Đan Mạch

173

Cote d’Ivoire

5

Thụy Điển

174

Giambia

6

Hà Lan

175

Niger

7

Tây Ban Nha

176

Mali

8

Đức

177

Cộng hòa Trung Phi

9

Australia

178

Congo

10

Bỉ

179

Somalia

*Chỉ số bà mẹ năm 2015 đánh giá mức độ phúc lợi của bà mẹ và trẻ em tại 179 quốc gia (do Tổ chức Cứu trợ Trẻ em thực hiện) gồm 5 chỉ tiêu: sức khỏe bà mẹ (tỷ suất tử vong mẹ), phúc lợi trẻ em (tỷ suất chết trẻ em < 5 tuổi), tình trạng giáo dục (số năm đi học), tình trạng kinh tế (thu nhập quốc dân bình quân đầu người), và tình trạng chính trị (sự tham gia của phụ nữ trong chính phủ).

**Hai nước cùng hạng.

Việt Nam đứng thứ 98 trong bảng Xếp hạng về chỉ số bà mẹ năm 2015.

4. Tỷ suất tử vong trẻ em tại các khu ổ chuột cao là do những bất lợi, nghèo khổ và phân biệt đối xử. Tỷ suất tử vong trẻ em cao tại các khu ổ chuột là do hàng loạt các yếu tố bao gồm cả bất bình đẳng kinh tế-xã hội. Trong khi có khá nhiều các cơ sở tế tư nhân chất lượng cao ở khu vực thành thị, người nghèo thành thị vẫn thường xuyên không thể chi trả các dịch vụ này – và có thể đối mặt với phân biệt đối xử hoặc thậm trí bị lạm dụng khi tìm kiếm dịch vụ. Hệ thống y tế công thường thiếu ngân sách và không đáp ứng nhu cầu các dịch vụ chăm sóc cơ bản. Trong nhiều trường hợp, người nghèo buộc phải tìm đến các dịch vụ chăm sóc không có chất lượng. Tình trạng quá tải, vệ sinh kém, và không an toàn thực phẩm làm những người mẹ trẻ và con cái họ càng có nguy cơ mắc bệnh và sức khỏe yếu. Lo sợ bị tấn công, lạm dụng tình dục hay cướp bóc làm hạn chế lựa chọn của họ khi một khủng hoảng y tế xảy ra.

5. Các giải pháp cứu trẻ em nghèo thành thị. 6 thành phố đã có những tiến bộ trong việc cứu trẻ em nghèo cho dù dân số gia tăng đáng kể gồm: Addis Ababa (Ethiopia), Cairo (ai Cập), Manila (Philipin), Kampala (Uganda), Guatemala City (Guatemala) và Phnom Penh (Cambodia) nhờ một loạt các chiến lược mở rộng tiếp cận các dịch vụ có tác động cao, củng cố hệ thống y tế, giảm chi phí, nâng cao nhận thức về sức khỏe và người nghèo nhất có thể tiếp cận nhiều hơn tới chăm sóc sức khỏe. Các chiến lược thành công nhất bao gồm: 1) Chăm sóc tốt hơn bà mẹ và trẻ em trước, trong và sau sinh; 2) Tăng sử dụng tránh thai hiện đại để tránh hoặc trì hoãn mang thai; và 3) Cung cấp miễn phí hoặc trợ giá các dịch vụ chăm sóc sức khỏe có chất lượng cho người nghèo.

6. Trong số các thủ đô ở những nước có mức thu nhập cao, Washington, DC có nguy có tử vong sơ sinh cao nhất và bất bình đẳng cao. Tỷ suất chết của trẻ em dưới 1 tuổi ở Washington, DC là 6,6%o năm 2013. Mặc dù thấp, nhưng mức chết này vẫn cao gấp 3 lần mức của Tokyo và Stockholm. Tại Washington, DC, có sự khác biệt lớn giữa người giàu và người nghèo. Những trẻ em ở Khu 8, nơi có hơn một nửa trẻ em sống trong nghèo khổ, có nguy cơ chết trước khi được 1 tuổi  cao gấp 10 lần so với những trẻ em sống ở Khu 3, nơi giàu nhất của thành phố.

Khuyến nghị

-                      Bổ sung những cam kết chấm dứt một cách bình đẳng tử vong bà mẹ và trẻ em mà có thể được cứu sống với các Mục tiêu phát triển bền vững toàn cầu (sau năm 2015) thay thế cho Mục tiêu phát triển thiên niên kỷ sẽ được công bố vào tháng 9/2015. 

-                      Cam kết không bỏ sót một trẻ em nào bằng việc đưa vấn đề công bằng vào các mục tiêu phát triển sau năm 2015.

-                      Cải thiện tình trạng sức khỏe của người nghèo thành thị qua đảm bảo phổ cập chăm sóc sức khỏe.

-                      Các chính phủ phải theo sát các cam kết về Dinh dưỡng cho Phát triển và đảm bảo rằng các mục tiêu dinh dưỡng của Hội đồng Y tế Thế giới được thực hiện,

-                      Xây dựng kế hoạch toàn diện và liên ngành tại các khu đô thị.

-                      Đầu tư vào việc thu thập số liệu

-                      Huy động các nguồn để chấm dứt tử vong của trẻ em nghèo ở thành thị.

NGỌC MINH

Nguồn: Save the Children. The urban disadvantage. State of the world’s mothers 2015.

 

Liên kết