BAO CAO SU VÀ QUAN HỆ TÌNH DỤC Ở THANH NIÊN

Nhận thức nguy cơ, khả năng tiếp cận, giới

và các yếu tố khác tác động đến việc sử dụng bao cao su

 

 

Các chương trình dành cho thanh niên khuyến khích kiêng cữ, trì hoãn quan hệ tình dục lần đầu và giảm số lượng bạn tình. Đồng thời, đối với những thanh niên có hoạt động tình dục thì sử dụng bao cao su vẫn rất quan trọng để ngăn ngừa mang thai không mong muốn và các bệnh lây truyền qua đường tình dục, kể cả HIV.

Tình hình sử dụng bao cao su ở thanh niên có hoạt động tình dục, chưa kết hôn rất khác nhau giữa các nước. Kết quả điều tra Nhân khẩu học và Sức khoẻ cho thấy thanh niên độc thân sử dụng bao cao su nhiều hơn so với những người đã lập gia đình; nam giới sử dụng nhiều hơn nữ giới; và thanh niên có quan hệ tình dục với bạn tình ngẫu nhiên sử dụng bao cao su nhiều so với những thanh niên có bạn tình lâu năm.

Các yếu tố ảnh hưởng đến việc sử dụng bao cao su là: nhận thức được nguy cơ, hỗ trợ xã hội, khả năng tiếp cận, sự chấp nhận và giới.

Nhận thức được các nguy cơ

Thanh niên, ngay cả khi đã biết nguy cơ nhiễm HIV, thường không nghĩ rằng nguy cơ này xẩy ra với bạn tình lâu năm của mình. Theo phỏng vấn nhóm tập trung, thanh niên các nước Eritrea, Tanzania, Zambia và Zimbabue có xu hướng tin tưởng vào bạn tình chứ không quan tâm đến quá khứ tình dục hay hậu quả của việc không sử dụng bao cao su. Thanh niên vẫn nói rằng việc tìm hiểu quá khứ tình dục của bạn tình là rất quan trọng, nhưng ít khi họ làm như vậy.

Khó thay đổi được nhận thức về các yếu tố nguy cơ. Các chương trình tiếp thị xã hội và giáo dục đồng đẳng tại 4 nước Botswana, Cameroon, Guinea và Nam Phi chỉ nâng cao được nhận thức về nguy cơ thai nghén trong phụ nữ ở 2 nước mà không thay đổi được nhận thức về nguy cơ lây nhiễm HIV. Tuy nhiên, tin rằng bao cao su ngăn ngừa được thai nghén và HIV/AIDS đã tăng ở một số  nước.

Hỗ trợ xã hội, khả năng tiếp cận và sự chấp nhận

Hỗ trợ xã hội trong việc mua bao cao su có thể tác động đến hành vi của thanh niên. Kết quả từ một chiến dịch truyền thông đại chúng và truyền thông trực tiếp kéo dài 18 tháng tại Cameroon cho thấy sự do dự khi mua bao cao su ở nam giới đã giảm từ 44% xuống còn 33%, trong khi đó sự ủng hộ của cha mẹ đối với việc sử dụng bao cao su đã tăng từ 59% lên tới 70%. Những thay đổi tương tự cũng diễn ra đối với phụ nữ. Tỷ lệ sử dụng bao cao su trong lần quan hệ tình dục gần nhất cũng đã tăng từ 46% lên 59% với nam và từ 40% lên 48% với nữ.

Rất nhiều thanh niên cảm thấy thực sự chưa dễ dàng tiếp cận được bao cao su, thậm chí ở ngay những nơi sẵn có bao cao su. Tại Botswana, thanh niên thường miễn cưỡng tiếp nhận bao cao su ở những khu vực công cộng, dù cho là miễn phí, bởi vì nhân viên y tế thường nghi ngờ hành vi của họ. Một cô gái đã nói với các nhà nghiên cứu rằng “Thanh niên rất sợ phải tới các cơ sở y tế để yêu cầu bao cao su vì họ biết rằng các nhân viên y tế sẽ hỏi họ về việc sử dụng bao cao su cũng như hỏi về tuổi tác của họ”. Kết quả nghiên cứu ở nam thanh niên ngoài trường học cho thấy thanh niên sẵn sàng tới nơi có đặt sẵn những hộp bao cao su bởi vì không bị ai hỏi gì cả.

Qua phân tích kết quả điều tra Nhân khẩu học và Sức khoẻ (DHS) cho thấy các tổ chức tư nhân thường gây ít trở ngại hơn, do đó thanh niên thích đên các cơ sở dịch vụ tư nhân để nhận hoặc mua bao cao su. Các nghiên cứu khác cũng cho thấy gần 2/3 số nam giới trẻ có quan hệ tình dục ở Jamaica và thanh niên ở Bolivia mua bao cao su từ nguồn thương mại, chủ yếu là tại cửa hàng bán lẻ, kể cả các hiệu thuốc.

Sự chấp nhận bao cao su cũng ảnh hưởng đến việc sử dụng. Kết quả nghiên cứu tại Angola và Cameroon cho thấy tình trạng giảm khoái cảm và mất tính tự nhiên là những lý do chính không sử dụng bao cao su khi ngẫu nhiên quan hệ tình dục với những bạn tình. Khi quan hệ với bạn tình thường xuyên, tỷ lệ thanh niên không thích sử dụng bao cao su nhiều nhất là Angola, tiếp theo là Cameroon và sau đó là Rwanda. Ngược lại, một nghiên cứu tại Nam Phi trên 3.000 đối tượng cho thấy nói chung thanh niên ủng hộ việc sử dụng bao cao su. 2/3 người trả lời không tán thành câu “Sử dụng bao cao su là một dấu hiệu không tin tưởng bạn tình”.

Vấn đề giới

Phỏng vấn nhóm tập trung tại Kenya cho thấy nam giới thường cảm thấy bị kẹt giữa giữa hai trạng thái một bên phải chứng tỏ mình là đàn ông đó là làm cho phụ nữ trẻ mang thai và một bên là cảm thấy có tội và hối hận khi sự việc đó xảy ra. Họ cảm thấy không thoải mái khi mua bao cao su tại những nơi mà người khác có thể nhận ra họ, và rất nhiều người không tin vào công dụng của bao cao su.

Nhìn chung nam giới thường có kinh nghiệm trong việc sử dụng bao cao su hơn phụ nữ. Điều tra trên 2.000 thanh niên đô thị ở Cameroon cho thấy 80% nam giới biết sử dụng bao cao đúng cách trong khi với nữ chỉ là 60%. Nam giới thường có khả năng bàn bạc để sử dụng bao cao su cao hơn phụ nữ (88% so với 82%) và săn sàng mua bao cao su (49% so với 33%). Kết quả của các cuộc thảo luận nhóm đồng đẳng tại Nam Phi cho thấy các em gái nhìn nhận việc sử dụng bao cao su là dấu hiệu của tình yêu và sự bảo vệ, trong khi nam giới chỉ sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục ngẫu nhiên với bạn tình.

Một số đàn ông cảm thấy họ có thể cố nài quan hệ tình dục, và hạn chế khả năng phụ nữ trẻ sử dụng bao cao su. Một đối tượng trong nhóm nghiên cứu tại Nam Phi cho biết “Bạo lực và cưỡng bức thường xảy ra khi bạn tình không đồng ý”.

Khoảng cách trong nhận thức

Nghiên cứu có đề cập đến những câu hỏi không được trả lời về việc sử dụng bao cao su trong thanh niên có hoạt động tình dục. Những dự án tiếp thị xã hội tại Cameroon, Rwanda và Madagaxca đang tìm hiểu làm thế nào để tăng tính sẵn có và sử dụng bao cao su bằng tập trung vào nhiều nhóm đối tượng và sử dụng các cách tiếp cận như báo chí, trao đổi trên phát thanh và truyền hình, qua giáo dục đồng đẳng, hoặc qua bạn bè. Tại El Salvador và một số quốc gia khác có các dự án đang nghiên cứu làm thế nào để các cửa hiệu thuốc thân thiện hơn với thanh niên. Các biện pháp nhằm thay đổi những chuẩn mực xã hội và đẩy mạnh việc thường xuyên sử dụng bao cao su tại Zambia và Tanzania cũng đang được xem xét. Quỹ Dân số Liên hợp quốc cũng đang thu thập thông tin về những chuyện hoang đường, những hiểu lầm và sự lo sợ đối với bao cao su. Phân tích về chiến dịch truyền thông toàn cầu “Staying Alive” được phát sóng trên MTV tại hơn 80 nước, có thể sẽ gợi mở cho chúng ta biết những cách làm giảm kỳ thị đối với việc sử dụng bao cao su.

Những câu hỏi chính

- Liệu có thể đẩy mạnh việc tuyên truyền phòng ngừa thai nghén để làm tăng tỷ lệ sử dụng bao cao su không? Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng thanh niên, đặc biệt là nữ thanh niên có thể dễ dàng bàn bạc sử dụng bao cao su để phòng ngừa thai nghén hơn là đề cập đến các vấn đề phòng chống các bệnh lây qua đường tình dục, bởi vì thanh niên thích sử dụng bao cao su trong việc tránh mang thai.

- Những yếu tố nào có thể cải thiện việc sử dụng bao cao su thường xuyên và liên tục? Cần có những thông tin cụ thể để hiểu làm thế nào sử dụng ngắn hạn có thể chuyển sang sử dụng thường xuyên và liên tục, kể cả vai trò nhận biết nguy cơ, hiệu quả cá nhân, và sự hỗ trợ của xã hội.

- Những yếu tố cụ thể nào khiến thanh niên không thích sử dụng bao cao su? Nghiên cứu không phân biệt rõ các yếu tố, từ kỳ thị dẫn đến vô cảm. Chương trình chưa đề cập các vấn đề như rách bao cao su, không thoải mái hoặc không an toàn trong việc sử dụng bao cao su.

- Làm thế nào để có thể tiếp cận được nhiều hơn? Trong khi tiến hành nghiên cứu cho thấy thanh niên đánh giá cao sự bí mật và thái độ không phê phán của những người cung cấp dịch vụ, cần có nhiều nghiên cứu để xác định những trở ngại cụ thể đối với việc tiếp cận, lý do tại sao thanh niên lại thích đến các nhà thuốc, quán bar hoặc các cửa hiệu thuốc để mua bao cao su.

- Chương trình cần những nỗ lực nào? Trong khi còn phải tiếp tục hướng tới các nhóm đối tượng cụ thể, tiếp thị xã hội và những can thiệp khác cần được mở rộng phạm vi, đa dạng về nội dung phong phú về hình thức; cần huy động các phương tiện truyền thông đại chúng; nâng cao kỹ năng truyền thông trực tiếp; xây dựng các trang, bài hoặc các tờ báo dành riêng cho thanh niên; và tổ chức các sự kiện truyền thông có quy mô  lớn để thu hút sự tham gia của thanh niên.

Những khuyến nghị về thanh niên và bao cao su

Các chiến dịch thay đổi hành vi cần:

- Nhấn mạnh vào việc trì hoãn quan hệ tình dục lần đầu và hạn chế số bạn tình

- Giúp thanh niên đánh giá đúng đắn hơn nguy cơ đối với họ

- Tạo được sự ủng hộ của xã hội đối với việc phòng chống các bệnh lây truyền qua đường tình dục và HIV đặc biệt là các bậc cha mẹ

Đối với thanh niên có quan hệ tình dục, các chiến dịch cần

- Nhấn mạnh về tác dụng và hiệu quả của việc sử dụng bao cao su

- Tập trung hơn vào việc nâng cao lòng tự tin cho thanh niên đối với việc sử dụng bao cao su

- Tập trung hơn vào việc sử dụng bao cao su thường xuyên để tránh mang thai và phòng các bệnh lây truyền qua đường tình dục.

Để cải thiện việc tiếp cận cần nỗ lực

- Mở rộng mạng lưới cung cấp bao cao su thông qua các tổ chức tư nhân và những người đồng đẳng

- Quan tâm đến thái độ của người cung cấp dịch vụ để cải thiện chất lượng cung cấp ở khu vực công

- Giảm sự kỳ thị xã hội về sử dụng bao cao su thông qua việc quan tâm đến các chuẩn mực văn hoá

Đề cập đến vấn đề giới, các chương trình cần:

- Chống lại những chuẩn mực truyền thống về tình dục của nam giới

- Tăng cường các kỹ năng truyền thông cho thanh niên và những người lớn có vị trí ngăn ngừa (như bố mẹ, thầy cô giáo, nhân viên y tế, các chức sắc tôn giáo v.v…

- Quan tâm đến việc nâng cao các kỹ năng cho phụ nữ để đòi hỏi phải sử dụng bao cao su, ngay cả trong quan hệ giữa các thế hệ.

Triển khai chính sách cần:

- Nhấn mạnh vào thảo luận công khai và khuyến khích sử dụng bao cao su.

- Đề cập đến việc sử dụng viên tránh thai khẩn cấp hỗ trợ cho việc sử dụng bao cao su.<

NGUYỄN ĐÌNH ANH dịch

từ YouthNet*



* Youthnet là một chương trình của tổ chức Family Health International (FHI) – một chương trình toàn cầu nhằm cải thiện sức khoẻ sinh sản và ngăn ngừa HIV/AIDS trong những người từ 10 – 24 tuổi.

]]>