PHÁP LUẬT ĐẢM BẢO CHO SỰ PHÁT TRIỂN CỦA GIA ĐÌNH

Ở VIỆT NAM HIỆN NAY- THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP

TS. NGUYỄN CẢNH QUÝ*

                                                                                                                          CN.ĐẶNG ÁNH TUYẾT**

 

 

***1. Thực trạng pháp luật đảm bảo cho sự phát triển gia đình hiện nay ở Việt Nam

Trong những năm đổi mới vừa qua Đảng ta đã rất quan tâm tới sự ổn định phát triển của gia đình, đã đề ra nhiều chủ trương đường lối nhằm phát triển gia đình. Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX nêu rõ: "Nâng cao trách nhiệm của gia đình trong việc xây dựng và bồi dưỡng các thành viên của mình có lối sống văn hoá làm cho gia đình thực sự là tổ ấm của mỗi người và là tế bào lành mạnh của xã hội". Đặc biệt ngày 21/02/2005 Ban Bí thư Trung ương Đảng ra chỉ thị số 49 về xây dựng gia đình thời kỳ công nghiệp hoá đất nước đã khẳng định: "Gia đình là tế bào của xã hội, nơi duy trì nòi giống, là môi trường quan trọng hình thành nuôi dưỡng và giáo dục nhân cách con người bảo tồn và phát huy truyền thống văn hoá tốt đẹp, chống các tệ nạn xã hội, tạo nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc".

Thể chế hoá các đường lối chủ trương của Đảng về sự ổn định và phát triển gia đình, Nhà nước ta đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật nhằm tạo hành lang pháp lý cho gia đình phát triển.

Hiến pháp năm 1992: Đây là đạo luật cơ bản nhất của nước ta và dựa trên các quy định của Hiến pháp Nhà nước ban hành các đạo luật khác. Điều 64 Hiến pháp 1992 khẳng định: "Gia đình là tế bào của xã hội; Nhà nước bảo hộ hôn nhân và gia đình, hôn nhân theo nguyên tắc tự nguyện và tiến bộ, một vợ một chồng, vợ chồng bình đẳng; cha mẹ có trách nhiệm nuôi dạy con thành những công dân tốt. Con cháu có bổn phận kính trọng và chăm sóc ông bà cha mẹ". Hiến pháp năm 1992 có nhiều quy định để bảo hộ và tạo điều kiện để cho các thành viên trong gia đình phát triển như: "Trẻ em được gia đình, Nhà nước và xã hội bảo vệ, chăm sóc và giáo dục" (Điều 65); Hoặc "Thanh niên được gia đình, Nhà nước và xã hội tạo điều kiện học tập, lao động và giải trí, phát triển sức lực trí tuệ, bồi dưỡng đạo đức..." (Điều 66).

Trong gia đình người phụ nữ có vai trò cực kỳ quan trọng đối với việc phát triển kinh tế, vì vậy Hiến pháp 1992 đã quy định: "Công dân nam và nữ có quyền ngang nhau về mọi mặt chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội và gia đình; nghiêm cấm mọi hành vi phân biệt đối xử với phụ nữ, xúc phạm nhân phẩm phụ nữ..." (Điều 63)

Luật Hôn nhân gia đình: Để đảm bảo sự phát triển của gia đình sau khi hoà bình lập lại Đảng và Nhà nước đã sớm ban hành luật Hôn nhân gia đình (năm 1959). Khi cả nước bước vào thời kỳ đổi mới chúng ta tiếp tục ban hành luật Hôn nhân gia đình năm 1986. Sau 15 năm tiến hành đổi mới Quốc hội lại ban hành Luật Hôn nhân gia đình năm 2000. Các đạo luật Hôn nhân qua các thời kỳ là cơ sở pháp lý để đảm bảo cho gia đình phát triển. Trong Luật Hôn nhân gia đình năm 2000 đã có nhiều chế định pháp lý nhằm xây dựng gia đình hạnh phúc và tiến bộ, như chế định kết hôn, chế định quyền và nghĩa vụ của vợ chồng; quyền và nghĩa vụ giữa cha mẹ và con cái, giữa các thành viên trong gia đình. Đặc biệt lời nói đầu của Luật Hôn nhân gia đình khẳng định vai trò của gia đình và sự đảm bảo pháp lý để gia đình phát triển: "Gia đình là cái nôi nuôi dưỡng con người, là môi trường quan trọng để hình thành và giáo dục nhân cách góp phần vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Gia đình tốt thì xã hội mới tốt; xã hội tốt thì gia đình càng tốt".

Có thể nói 110 điều của Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000 là cơ sở pháp lý để đảm bảo sự ổn định, xây dựng và phát triển gia đình Việt Nam trong những năm đổi mới.

Các văn bản pháp luật đất đai: Đất đai là một nguồn lực quan trọng để phát triển kinh tế gia đình. Điều 113 Luật Đất đai năm 2003 cho phép hộ gia đình sự dụng đất được chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê quyền sử dụng đất. Với những quy định này sẽ cho phép các hộ gia đình sử dụng đất phù hợp hoàn cảnh của gia đình mình hoặc hộ gia đình sử dụng đất có thể thế chấp quyền sử dụng đất tại các cơ quan tín dụng ngân hàng để vay vốn thực hiện việc sản xuất, kinh doanh; hoặc hộ gia đình có thể góp vốn bằng giá trị quyền sử dụng đất để hợp tác sản xuất kinh doanh. Một điểm mới mà luật đất đai đã đề cập là hộ gia đình có quyền được tặng cho quyền sử dụng đất. Với các điều kiện này đã tạo thuận lợi cho việc phát triển kinh tế của các hộ gia đình. Ngoài ra hộ gia đình sử dụng đất còn được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, được hưởng thành quả lao động kết quả đầu tư trên đất, được giúp đỡ trong việc cải tạo đất; được Nhà nước bảo vệ khi có người xâm phạm tới quyền sử dụng đất hợp pháp của mình .. (Điều 105).

Có thể nói rằng trong những năm đổi mới vừa qua Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền đã ban hành Luật đất đai và các văn bản hướng dẫn thi hành, tạo thuận lợi cho sự phát triển của kinh tế hộ gia đình trên mọi miền đất nước. Kinh tế hộ gia đình đang từng bước khởi sắc.

Các văn bản pháp luật dân sự: Bộ luật Dân sự của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam cũng đã có nhiều điều khoản góp phần vào việc đảm bảo cho sự phát triển của gia đình. Điều 116 của  Bộ luật nêu lên khái niệm hộ gia đình và khẳng định hộ gia đình là chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự, quy định người đại diện hộ gia đình khi tham gia quan hệ pháp luật dân sự là chủ hộ, chủ hộ có thể uỷ quyền cho người khác, những việc do đại diện hộ gia đình giao dịch thì tất cả các thành viên trong hộ đều phải chịu trách nhiệm (Điều 117). Luật cũng khẳng định tài sản của hộ gia đình chính là tài sản của tất cả các thành viên tạo lập nên, kể cả quyền sử dụng đất được xem là tài sản chung của hộ.

Các quy định của Bộ luật dân sự đã tạo thuận lợi cho các hộ gia đình thực hiện các giao dịch dân sự để phát triển kinh tế hộ gia đình.

Các văn bản pháp luật khác: Ngoài các văn bản pháp luật nêu trên Nhà nước còn có nhiều văn bản pháp luật khác đề cập đến việc bảo vệ và phát triển gia đình. Chẳng hạn Bộ luật Hình sự của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1999 dành một chương về các tội xâm phạm chế độ hôn nhân và gia đình. Các điều luật trong Chương này có tác dụng rất lớn trong việc giữ vững sự ổn định của gia đình, bảo vệ gia đình giữ gìn được truyền thống gia đình Việt Nam.

Trong công cuộc đổi mới hiện nay kinh tế hộ gia đình đang từng bước phát triển theo kinh tế hàng hoá nên việc tìm kiếm thị trường tiêu thụ sản phẩm là rất quan trọng nên Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 09/2000/NQ-CP về một số chủ trương chính sách chuyển dịch cơ cấu kinh tế và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp. Để xoá đói giảm nghèo, tạo việc làm ở nông thôn, chính phủ đã xây dựng và tổ chức thực hiện chương trình 135 làm cho đời sống của các hộ gia đình ở vùng sâu, vùng xa, vùng miền núi được cải thiện đáng kể.

Không chỉ là phát triển kinh tế mà vấn đề văn hoá của gia đình cũng đã được chú trọng. Ngày 19/6/1998 Chính phủ đã ban hành chỉ thị số 24/CP về việc xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước làng, bản thôn ấp cụm dân cư nhằm xây dựng nếp sống văn minh gia đình văn hoá, xây dựng các quy tắc đạo đức, giúp đỡ nhau giải quyết tốt các quan hệ giữa các thành viên trong gia đình.

Để đảm bảo sự ổn định dân số nhằm phát triển xã hội và gia đình bền vững ngày 9/1/2003 Uỷ ban Thường vụ Quốc hội đã ban hành pháp lệnh dân số và Chính phủ đã ban hành Nghị định số 104/CP ngày 16/9/2003 hướng dẫn thi hành Pháp lệnh dân số.

Trong gần 20 năm đổi mới Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản pháp luật trên tất cả lĩnh vực kinh tế, dân sự, văn hoá, xã hội để đảm bảo cho sự phát triển toàn diện của gia đình.

2. Một số giải pháp tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật đảm bảo sự phát triển gia đình

Hiện nay ở nước ta còn không ít hộ gia đình nghèo, hộ gia đình khó khăn, cần phải tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật đảm bảo cho sự phát triển của gia đình. Để làm tốt vấn đề này cần tiến hành một số giải pháp sau:

- Quốc hội cần nghiên cứu xây dựng, ban hành những văn bản pháp luật về gia đình đầy đủ, chặt chẽ, có chất lượng nhằm đảm bảo cơ sở pháp lý cho sự ổn định và phát triển của gia đình.

- Các quy định về phát triển gia đình trong các luật, pháp lệnh, Nghị định của Chính phủ cần được hướng dẫn cụ thể, tạo thuận lợi cho việc tổ chức thực hiện.

- Tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật về kinh tế, dân sự, đất đai, tiền vốn, văn hoá xã hội ... để đảm bảo cơ sở pháp lý cho sự phát triển của gia đình, cụ thể là:

+ Cần ban hành các quy định pháp lý về chuẩn mực gia đình Việt Nam no ấm, bình đẳng, tiến bộ hạnh phúc bền vững để làm mục tiêu phấn đấu cho các gia đình cũng như toàn xã hội.

+ Nhà nước cần xây dựng ban hành những quy định pháp lý cụ thể về đất đai, tiền vốn, lao động, học tập... cho các gia đình và thành viên gia đình khó khăn; hoặc đặc biệt khó khăn, nghèo đói, các gia đình ở vùng sâu, vùng xa và tổ chức thực hiện tốt các quy định đó để cho các gia đình đó có thể phát triển vươn lên theo kịp các gia đình khác.

+ Trong Luật dân sự cần bổ sung thêm quy định về quyền sử dụng nhà ở thuê của Nhà nước như là một quyền tài sản để bảo vệ các quyền lợi của các thành viên trong gia đình khi ở thuê nhà Nhà nước. Tạo thuận lợi cho việc giải quyết các tranh chấp về quyền sử dụng nhà ở thuê của Nhà nước, trên cơ sở đó góp phần giữ vững sự ổn định và phát triển gia đình.

+ Trong lĩnh vực đất đai cần phải có những quy định pháp lý chặt chẽ hơn về hạn mức sử dụng đất nông nghiệp, lâm nghiệp của các hộ gia đình và có biện pháp thực hiện triệt để các quy định này để tránh tình trạng một số hộ gia đình tích tụ quá lớn diện tích đất nông nghiệp, lâm nghiệp rồi phát canh thu tô, mua đi bán lại làm giàu bất chính,

+ Hiện nay có một số hộ gia đình không chấp hành đúng các quy định pháp lý về Dân số- KHHGĐ, vì vậy Nhà nước cần ban hành các quy định pháp lý chặt chẽ hơn.<



* Tiến sỹ Luật, Giảng viên Học viện CTQG Hồ Chí Minh

** Nghiên cứu viên, Học viện CTQG Hồ Chí Minh

]]>