NHỮNG QUỐC GIA TỐT NHẤT VÀ KÉM NHẤT TRONG CHĂM SÓC SỨC KHOẺ BÀ MẸ VÀ TRẺ EM*

 

*Ngày 8/5/2007, Tổ chức Cứu trợ trẻ em, một tổ chức nhân đạo toàn cầu hoạt động độc lập có trụ sở ở Mỹ, đã công bố báo cáo hàng năm lần thứ 8 Chỉ số bà mẹ, xếp hạng vị trí tốt nhất và kém nhất để đánh giá một người mẹ và một người con khi so sánh về mặt phúc lợi của những bà mẹ và các đứa con ở 140 quốc gia trên thế giới.
Thụy Điển, Ai-xơ-len và Na Uy là những nước đứng đầu danh sách, còn Ni-giê đứng cuối bảng. Nói chung, 10 nước đứng đầu đạt điểm rất cao về vị thế kinh tế, giáo dục, và sức khỏe của bà mẹ và trẻ em. Trong 10 nước xếp hạng cuối, có 9 nước ở vùng Cận Sahara châu Phi, là hình ảnh đối nghịch với các nước đứng đầu, tất cả các chỉ báo đều kém. Mỹ và Hung-ga-ri là 2 nước cùng đứng thứ 26.
Những nước đứng ở vị trí cuối bảng Chỉ số, các điều kiện giành cho các bà mẹ và con cái họ đều rất tồi tệ. Tính trung bình cứ 13 bà mẹ thì có 1 chết do liên quan đến mang thai. Khoảng 1/5 trẻ em chết trước 5 tuổi, và 1/3 trẻ em bị suy dinh dưỡng. Khoảng 50% dân số không được sử dụng nước sạch và cứ 4 em trai thì chỉ có 3 em gái được học tiểu học.


 

Bảng xếp hạng Chỉ số bà mẹ năm 2007
           10 nước đứng đầu
Thứ hạng                    Nước
                10 nước đứng cuối
Thứ hạng                          Nước
1                             Thụy Điển
2                             Ai-xơ-len
2                             Na Uy
4                             Niu Di-lân
4                             Ôxtrâylia
4                             Đan Mạch
7                             Phần Lan
8                             Bỉ
9                             Tây Ban Nha
10                           Đức
131                               Di-bu-ti
132                               Buốc-ki-na Pha-sô
133                               Ê-ti-ô-pi
134                               Ê-ri-trê-ri-a
135                               ăng-gô-la
136                               Ghi-nê Bít-sao
137                               Sát
138                               Y-ê-men
139                               Si-ê-ra Lê-ôn
140                               Ni-giê
Ghi chú: Bảng xếp hạng chia 3 nhóm nước: Nhóm I có 41 nước (Thuỵ Điển đứng đầu); Nhóm II có 66 nước (Ixraen đứng đầu, Việt Nam đứng thứ 20); nhóm thứ III có 33 nước (Cáp Ve đứng đầu, Ni-giê đứng cuối). Như vậy tính chung, Việt Nam xếp thứ 61.


 

Ông Charles MacCormack, chủ tịch và là Giám đốc điều hành của tổ chức Cứu trợ trẻ em nói "Kinh nghiệm 75 năm đã dạy chúng ta rằng chất lượng cuộc sống của trẻ em phụ thuộc vào sức khỏe, an toàn và phúc lợi của người mẹ. Tạo cho người mẹ tiếp cận với cơ hội giáo dục, kinh tế, và chăm sóc sức khỏe cho bà mẹ và trẻ em, chúng ta đảm bảo rằng các bà mẹ và con cái họ sẽ có cơ hội tốt nhất để sống còn và phát triển".
Khoảng cách hiện nay về dịch vụ y tế cho bà mẹ và trẻ em đặc biệt gây ấn tượng khi so sánh Thụy Điển, nước đứng đầu danh sách, và Ni-giê, nước đứng cuối bảng xếp hạng. Ở Thụy Điển bất cứ trẻ em nào sinh ra cũng đều được các nhân viên y tế có trình độ chuyên môn chăm sóc, trong khi đó chỉ có 16 % trẻ em sinh ra ở Ni-giê được chăm sóc y tế. Một phụ nữ Thụy Điển đi học khoảng 17 năm ở trường và sống tới 83 tuổi. Trong khi đó 72 % phụ nữ Thụy Điển sử dụng các biện pháp tránh thai hiện đại, cứ 150 phụ nữ thì chỉ có một người bị mất con trước khi đứa con đó 5 tuổi. ở Ni-giê một phụ nữ chỉ được đi học chưa đầy 3 năm và tuổi thọ trung bình của em gái sinh ra ngày nay chỉ 45 tuổi. Chỉ có 4% phụ nữ sử dụng biện pháp tránh thai hiện đại, và cứ 4 đứa trẻ thì có một không sống đến 5 tuổi. Theo tỷ lệ này thì mỗi bà mẹ sẽ mất 2 đứa con.
Tập trung vào mặt phúc lợi trẻ em trong Chỉ số bà mẹ, I-ta-li-a là nước hoàn thành đầu tiên, còn áp-ga-ni-xtan và Ni-giê cùng đứng cuối bảng. Trong khi gần như mỗi đứa trẻ cả gái lẫn trai ở I-ta-li-a đều được hưởng sức khỏe và giáo dục tốt, 1/4 trẻ em ở Áp-ga-ni-xtan có nguy cơ chết trước 5 tuổi. Ở Áp- ga-ni-xtan và Ni-giê, 40% trẻ em bị suy dinh dưỡng. Ở Ni-giê chưa đầy 50% trẻ em vào trường tiểu học, và ở Áp-ga-ni-xtan cứ 2 em trai thì mới có 1 em gái được đi học. Hơn một nửa số trẻ em ở cả hai nước này không được tiếp cận với nước sạch.
Ông MacCormack yêu cầu: “Đầu tư vào sức khỏe của bà mẹ ở bất cứ nơi nào đều không chỉ là điều phải làm mà còn là một việc cần phải làm một cách mạnh mẽ. Khi chúng ta chăm sóc các bà mẹ đảm bảo cho họ có những phương tiện cơ bản cần thiết để cải thiện chất lượng cuộc sống của họ và con cái họ, chúng ta cũng cải thiện được triển vọng cho các thế hệ tương lai. Khi người mẹ phát triển tốt thì con cái của họ lớn lên khỏe mạnh hơn và tất cả xã hội đều có lợi”.
So sánh giữa các nước
Chỉ số bà mẹ thể hiện sự so sánh giữa các nước. Đối với những nước nghèo thật đặc biệt khi xem xét sự tổn thất mà con người phải chịu đựng ẩn sau các con số thống kê:
- Ở Ăng-gô-la, Ma-la-uy và Ni-giê trong suốt cuộc đời, cứ 7 phụ nữ thì có 1 người chết vì mang thai hoặc sinh đẻ. Còn ở các nước áp-ga-ni-xtan và Si-ê-ra Lê-ôn thì nguy cơ này là 6/1.
- Ở Ăng-gô-la, Trung Phi, Sát, Ghi-nê xích đạo, Li-bê-ri-a, Ma-la-uy, Mô-dăm-bích, Ni-giê-ri-a, Siê-ra Lê-ôn, Dăm-bi-a và Dim-ba-bu-ê một bé gái sinh ra trung bình chỉ sống đến 45 tuổi. Tuổi thọ của phụ nữ chỉ đạt 35 tuổi ở Lê-sô-tô, 33 tuổi ở Bốt-soa-na, và em gái sinh ra ở Soa-di- lân chỉ sống đến 30 tuổi là do tỷ lệ trẻ em chết dưới 5 tuổi cao và thêm vào đó là tỷ lệ người bị bệnh AIDS quá cao đã giết hại nhiều phụ nữ ngay từ thời kỳ còn khoẻ mạnh nhất.
- Cứ 4 đứa trẻ thì có một đứa trẻ không sống đến 5 tuổi ở Áp-ga-ni-xtan, Ăng-gô-la, Ni-giê, Siê-ra Lê-ôn.
- Ở Áp-ga-ni-xtan, Băng-la-đét, Sát, Ê-ti-ô-pi và Nê-pan chưa đầy 15 % trẻ em sinh ra được các nhân viên y tế có tay nghề đỡ.
- Ở Di-bu-ti và Ni-giê, một phụ nữ chỉ được đi học chưa đầy 3 năm rưỡi ở trường phổ thông và chưa đầy một nửa số trẻ em được đi học tiểu học.
- Hơn 60% dân số Áp-ga-ni-xtan và Pa-pua Niu Ghi-nê chưa được tiếp cận với nước uống sạch, và hơn 70% thiếu nước sạch ở Ê-ti-ô-pi, và Sô-ma-li.
Ghi chú: Chỉ số bà mẹ được xây dựng lại năm 2007 và dựa trên những chỉ báo đã được cải tiến để xếp hạng các nước chính xác hơn liên quan đến mức độ phát triển của nước đó. Do những thay đổi này, hiện nay có thể tính toán xếp hạng thêm 18 nước công nghiệp phát triển, bao gồm I- ta-li-a, Tây Ban Nha và Pháp.
Những chỉ báo cơ bản:
Vị thế của các bà mẹ được so sánh giữa 140 nước dựa vào các chỉ báo sau về phúc lợi của các bà mẹ và trẻ em:
- Nguy cơ tử vong bà mẹ;
- Tỷ lệ phần trăm phụ nữ sử dụng biện pháp tránh thai hiện đại;
- Người đỡ đẻ có kỹ năng;
- Tuổi thọ của phụ nữ;
- Số năm đi học chính thức của phụ nữ;
- Tỷ lệ thu nhập của nữ so vớI nam;
- Phúc lợi khi nghỉ đẻ;
- Phụ nữ tham gia chính quyền;
- Tỷ lệ trẻ em chết dưới 5 tuổi;
- Tỷ lệ phần trăm trẻ em dưới 5 tuổi suy dinh dưỡng vừa hoặc nghiêm trọng;
- Tỷ lệ trẻ em đến trường;
- Tỷ lệ trẻ em gái/trẻ em trai học tiểu học;
- Tỷ lệ dân số được sử dụng với nước sạch.
TRẦN THỊ QUỲNH MAIdịch theo tài liệu của tổ chức Cứu trợ trẻ em

 


 

* Ngày của mẹ theo nhiều nước phương Tây là ngày chủ nhật thứ 2 của tháng 5 (năm nay là 13/5/2007)