MỞ RỘNG KHẢ NĂNG LỰA CHỌN KHHGĐ

LORI ASHFORD*

 

Trên thế giới việc sử dụng tránh thai rất khác nhau cả về số lượng người sử dụng cũng như biện pháp. Tại nhiều nước, phụ nữ và các cặp vợ chồng phần lớn tin cậy vào một hoặc hai biện pháp tránh thai do chính sách của Chính phủ, do cách triển khai các chương trình KHHGĐ, cũng như những thói quen về văn hoá xã hội. Việc hiểu được tại sao người ta thích sử dụng biện pháp tránh thai này hơn so với các biện pháp khác sẽ rất hữu ích nhằm tăng cường các chương trình KHHGĐ.

Tại sao lựa chọn biện pháp tránh thai lại quan trọng?

            Khả năng quyết định số lượng và thời điểm sinh con đã được cộng đồng quốc tế công nhận là quyền con người. Thực tế không có biện pháp tránh thai nào là tốt nhất bởi phụ nữ và các cặp vợ chồng có những sở thích khác nhau và sở thích này thay đổi theo thời gian cũng như hoàn cảnh của họ. Việc có những thông tin tương xứng sẽ giúp họ lựa chọn phương pháp tránh thai phù hợp và hiệu quả. Việc đảm bảo các biện pháp tránh thai sẵn có trên quy mô rộng sẽ nâng cao chất lượng chăm sóc theo cách có lợi cho các chương trình KHHGĐ. Bởi vì có nhiều lựa chọn sẽ tăng số lượng người sử dụng từ đó tăng hiệu quả chi phí của các dịch vụ. Bên cạnh đó, một số biện pháp rẻ tiền nhưng hiện chưa được ưa chuộng vì mọi người chưa quen. Các nghiên cứu cho thấy các lựa chọn tránh thai càng có sẵn thì tỷ lệ người sử dụng càng cao. Việc này rất có lợi đối với phụ nữ và các cặp vợ chồng trong việc lựa chọn biện pháp phù hợp nhất theo sở thích và hoàn cảnh cá nhân, đồng thời có lợi cho các chương trình  KHHGĐ bởi càng nhiều người sử dụng thì chi phí dịch vụ tính theo đầu người sẽ giảm. Đồng thời, các dịch vụ y tế có thể tiết kiệm được nguồn lực qua việc giúp phụ nữ tránh thai ngoài ý muốn.

Các biện pháp tránh thai được sử dụng trên thế giới

            Theo Bảng số liệu KHHGĐ toàn cầu năm 2008 của văn phòng tham khảo Dân số Mỹ, triệt sản nữ là biện pháp tránh thai phổ biến, chiếm khoảng 1/5 số phụ nữ đã kết hôn trong độ tuổi sinh sản. Tiếp theo là đặt vòng, thuốc uống, bao cao su, thuốc tiêm, triệt sản nam và các biện pháp truyền thống khác. Những biện pháp hiện đại như cấy hóc-môn, màng ngăn và thuốc diệt tinh trùng chiếm tỷ lệ nhỏ trong tổng số người sử dụng. Các biện pháp hiện đại có tác dụng tức thì như thuốc uống, tiêm và bao cao su đòi hỏi người sử dụng phải đến khám hoặc lấy bổ xung định kỳ tại cơ sở y tế. Các biện pháp truyền thống như tính vòng kinh và xuất tinh ngoài không phụ thuộc vào các dịch vụ y tế. Các biện pháp này chỉ chiếm khoảng 7% các cặp vợ chồng trên toàn thế giới. Tuy nhiên, các biện pháp truyền thống vẫn chiếm tới hơn nửa số gia đình sử dụng biện pháp tránh thai tại Châu Phi tiểu Sahara, nơi có tỷ lệ sử dụng tránh thai rất thấp. Phụ nữ có thể lựa chọn việc sử dụng biện pháp tránh thai truyền thống với mong muốn hạn chế các tác dụng phụ của các biện pháp tránh thai hiện đại tuy nhiên họ lại đối mặt với nguy cơ mang thai lớn hơn.

Đảm bảo nhiều lựa chọn tránh thai sẽ rất có ý nghĩa trong việc giải quyết các vấn đề  SKSS. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn có những hạn chế nhất định. Thứ nhất đó là công tác quản lý hoặc chính sách. Nhiều chính phủ có thể ban hành các hạn chế hoặc quy định về các biện pháp tránh thai. Mặt khác, mức độ dịch vụ cũng là vấn đề cần quan tâm. Các nhà cung cấp sẽ không dành nhiều thời gian để giải thích cho khách hàng về các biện pháp tránh thai mà thường quyết định luôn biện pháp nào là tốt hoặc cung cấp biện pháp dễ sử dụng hoặc hiệu quả mà không tính đến nhu cầu và sở thích của khách hàng. Sở thích cá nhân của người sử dụng cũng là một trong những hạn chế. Một số người cảm thấy thoải mái khi sử dụng các biện pháp mà bạn bè hoặc người thân đang sử dụng, thậm chí ngay cả khi còn nhiều lựa chọn sẵn có khác. Để vượt qua các rào cản này cần phải cải thiện môi trường trong đó khuyến khích giới thiệu các lựa chọn tránh thai, bắt đầu từ chính sách và kết hợp nội dung đào tạo các nhà cung cấp cũng như trong công tác truyền thông KHHGĐ.

Các biện pháp tránh thai ngắn hạn

            Các biện pháp như thuốc uống, thuốc tiêm và bao cao su mang lại hiệu quả cao cho các cặp vợ chồng muốn trì hoãn hoặc giãn khoảng cách mang thai khi họ có thể tiếp cận với nguồn cung cấp và sử dụng chúng hiệu quả và đúng cách. Những biện pháp này sẽ giúp phụ nữ có thai trở lại khi ngừng sử dụng. Thuốc uống tránh thai là biện pháp KHHGĐ hiện đang phổ biến trên thế giới. Thuốc có chứa hocmon và được sử dụng theo chu kỳ tháng. Tuy nhiên, tại Châu Phi tiểu Sahara, việc tiêm hócmon đều đặn 2-3 tháng được người dân ưa chuộng hơn là uống thuốc. Bởi không phải uống thuốc hàng ngày. Bao cao su có thể phòng tránh việc mang thai lẫn các lây nhiễm qua đường tình dục bao gồm HIV/AIDS.  Mặc dù chỉ có 4% các cặp vợ chồng tại các nước đang phát triển cho biết có sử dụng bao cao su nhưng đã đạt được mức độ sử dụng phổ biến ngay từ những năm đầu thập kỷ 90 của thế kỷ trước cùng với sự lan tràn của đại dịch HIV/AIDS. Tại các nước Bắc Phi có hiện tượng người dân thiên về sử dụng thuốc uống tránh thai và đặt vòng. Nguyên nhân chủ yếu do lịch sử. Tại khu vực này, biện pháp triệt sản có tỷ lệ người sử dụng rất thấp bởi nhiều người dân theo đạo Hồi tin rằng việc làm này trái với đức tin tôn giáo và sẽ làm mất đi vĩnh viễn khả năng sinh sản của họ. Mặc dù chưa chấp nhận rộng rãi nhưng các quốc gia như Ai Cập, Algeria và Morroco đang cố gắng đạt được mức độ sử dụng tránh thai như của Tunisia, quốc gia có tỷ lệ cao nhất tại khu vực Châu Phi và có thể so sánh với các nước Châu Âu bởi ngày càng nhiều các biện pháp tránh thai lâu dài hoặc ngắn hạn sẵn có và được sử dụng.

Việc mọi người đều lựa chọn 1 biện pháp tránh thai không có gì là bất thường. Nhưng nếu phụ nữ muốn tránh thai nhưng lại không muốn sử dụng biện pháp tránh thai thì việc đưa ra nhiều lựa chọn về các biện pháp tránh thai có thể giúp đáp ứng nhu cầu này đồng thời gia tăng việc sử dụng các biện pháp tránh thai chung.

Biện pháp tránh thai lâu dài

            Các biện pháp trái thai lâu dài như đặt vòng, tiêm hocmon có ưu điểm là có tác dụng từ 3 tới 12 tháng phụ thuộc vào từng biện pháp và họ có thể có thai trở lại sau khi ngừng sử dụng. Họ cũng có thể sử dụng biện pháp này để giãn khoảng cách giữa các lần sinh. Không giống như vòng tránh thai, việc cấy ghép không được sử dụng rộng rãi hoặc thường không có sẵn, chỉ chiếm khoảng 1% hoặc ít hơn tại hầu hết các nước. Các biện pháp này có chi phí sản xuất cao hơn các biện pháp khác nên các Chính phủ khó có thể tài trợ lâu dài. Bên cạnh đó, những nhà cung cấp cần phải được đào tạo trong việc sử dụng. Tuy nhiên, đây lại là biện pháp phù hợp với những người không thể hoặc không muốn quay trở lại cơ sở y tế để xin cấp bổ xung. Biện pháp tiêm hocmôn vẫn chưa được sử dụng rộng rãi tại các quốc gia đang phát triển vì chi phí sản xuất cao và nhiều chương trình KHHGĐ không có đủ ngân sách để chi trả cũng như nằm ngoài khả năng thanh toán của người nghèo. Biện pháp đặt vòng tránh thai thì rẻ hơn và các chương trình KHHGĐ có thể chi trả. Theo lý thuyết, biện pháp này sẽ phù hợp ở mọi nơi trên thế giới. Tuy nhiên, nhận thức về biện pháp này lại ở mức thấp tại một số quốc gia (đặc biệt tại Châu Phi tiểu Sahara) vì sẽ phải đào tạo các nhà cung cấp biện pháp đặt vòng cũng như thông tin đầy đủ cho người sử dụng. Các biện pháp cấy ghép mới xuất hiện trên thị trường hứa hẹn sẽ rẻ hơn và dễ dàng hơn cho các nhà cung cấp.

Các biện pháp tránh thai vĩnh viễn

            Triệt sản nữ là biện pháp thắt hoặc cắt ống dẫn trứng. Tại Châu Á và Châu Mỹ Latinh và Caribe, có khoảng 1/4 đến 1/5 phụ nữ đã kết hôn sử dụng nhưng chỉ có một tỷ lệ nhỏ phụ nữ ở Châu Phi tiểu Sahara lựa chọn bởi các nước thuộc khu vực này có ít nhà cung cấp được đào tạo về kỹ thuật, đặc biệt ở nông thôn đông dân sinh sống và phụ nữ cũng ít nghe nói về biện pháp này. Triệt sản nam là một trong những biện pháp ít được biết đến và ít người sử dụng nhất mặc dù nó đơn giản, an toàn và ít tốn kém hơn so với triệt sản nữ. Dưới 1% các cặp vợ chồng sử dụng tại các quốc gia đang phát triển. Triệt sản nam phổ biến hơn tại các nước phát triển và thậm chí ở Anh và Hà Lan một số lượng lớn nam giới lựa chọn biện pháp này. Có nhiều lý do về việc ít người sử dụng biện pháp này như Chính phủ không khuyến khích sử dụng, ít nhà cung cấp được đào tạo về kỹ thuật thực hiện và nhiều nam giới tin rằng làm như vậy sẽ ảnh hưởng tới nhu cầu tình dục. Dịch vụ tư vấn đóng vai trò quan trọng trong các chương trình cung cấp biện pháp tránh thai vĩnh viễn cho cả nam giới và phụ nữ. Những phụ nữ ở các độ tuổi trẻ thường tỏ ra hối hận sau một thời gian dài sử dụng biện pháp này hơn là những người nhiều tuổi và việc phục hồi khả năng sinh sản là điều hầu như không thể thực hiện được tại các quốc gia có thu nhập thấp. Công tác tư vấn có thể giúp đảm bảo cho các cặp vợ chồng các biện pháp tránh thai tạm thời đều sẵn có, thủ tục thực hiện là hoàn toàn tự nguyện và không phải là không phục hồi được và họ có quyền không thực hiện trước khi tiến hành phẫu thuật.

Chi phí của các biện pháp tránh thai

            Các biện pháp tránh thai lâu dài và vĩnh viễn hầu như không yêu cầu người sử dụng phải đến khám tại cơ sở y tế vài lần trong năm vì vậy nên chúng được xếp vào loại biện pháp mang lại hiệu quả kinh tế nhất. Đặt vòng là biện pháp rẻ nhất. Tuy nhiên, có một số biện pháp không đắt nhưng nếu sử dụng lâu dài có thể chi phí sẽ tăng và điều này ảnh hưởng tới lựa chọn của người sử dụng, đặc biệt là những người nghèo. Những phụ nữ thuộc diện nghèo nhất có thể được khuyến khích không nên sử dụng đặt vòng tránh thai vì chi phí ban đầu của nó cao hơn, mặc dù sẽ khiến họ đỡ tốn chi phí phát sinh trong suốt thời gian sử dụng. Các chương trình có thể trợ giúp khách hàng trong việc lựa chọn biện pháp tránh thai phù hợp nhất bằng việc thanh toán cho họ khi thực hiện cũng như chi phí khi tháo đối với những khách hàng nghèo.

Tăng cường đa dạng hoá và tính sẵn có của các biện pháp tránh thai

            Có biện pháp tránh thai thích hợp cho nhiều người nhưng nhiều khi họ không nhận thức được lựa chọn của mình hoặc không tiếp cận được với nguồn cung cấp. Mở rộng phạm vi cung cấp các biện pháp tránh thai yêu cầu đầu tư lớn trong cả giáo dục và tư vấn để đảm bảo phụ nữ và các cặp vợ chồng đều có thể hưởng lợi từ các biện pháp mới và có thể có những lựa chọn. Trên thực tế, KHHGĐ có thể thành công ngay tại các quốc gia có hạ tầng y tế yếu kém. Ví dụ, tại Bangladesh, các tình nguyện viên tại cộng đồng trực tiếp đến từng gia đình để thông báo về KHHGĐ và cung cấp biện pháp tránh thai. Nhiều quốc gia tại Châu Phi cũng ứng dụng thành công mô hình phân phối dựa vào cộng đồng. Các cách cung cấp KHHGĐ như tiếp thị xã hội nơi mà các sản phẩm KHHGĐ luôn sẵn có tại các nơi như hiệu thuốc hay những người bán dạo ở địa phương... cũng phát huy tác dụng khá tốt. Một số quốc gia lại sử dụng hình thức dịch vụ lưu động, thực hiện các chuyến viếng thăm định kỳ tới các vùng sâu, vùng xa. Dựa trên những thành công từ các chương trình trước, các chương trình có thể làm cho các biện pháp mới và ít người sử dụng được sử dụng rộng rãi bằng tập trung những hoạt động sau:

·         Phát triển tốt chiến lược truyền thông và các chương trình giúp nâng cao nhận thức, xoá bỏ những đồn đại, nhầm lẫn và tạo nên nhận thức tích cực về các biện pháp tránh thai.

·         Đào tạo những người cung cấp các biện pháp mới để nâng cao kỹ năng cũng như vượt qua các định kiến ban đầu. Cải thiện môi trường trong đó khách hàng có thể chọn lựa một biện pháp phù hợp nhất đối với hoàn cảnh của họ.

·         Tháo gỡ các rào cản về chính sách và quy định để tăng cường khả năng tiếp cận với các dịch vụ và biện pháp KHHGĐ.

·         Kết hợp các nguồn cung cấp và phương tiện cần thiết trong hệ thống mua và phân phối của Chính phủ cũng như trong ngân sách của Chính phủ cùng danh mục thuốc và trang thiết bị thiết yếu.

·         Thu thập và phân tích số liệu (thông qua các điều tra) để giám sát việc chấp nhận của người sử dụng và tiến độ của chương trình. Các chương trình cung cấp đầy đủ lựa chọn cần được thiết lập tốt tại các nước nhận thức và chấp nhận sử dụng rộng rãi. Tuy nhiên, các chương trình tại các nước có thể nâng cao phạm vi sử dụng các biện pháp và dịch vụ tư vấn mà họ cung cấp. Các chương trình KHHGĐ hiệu quả qua việc cung cấp cho mọi người các lựa chọn và nâng cao chất lượng dịch vụ chăm sóc.

TRUNG KIÊN lược dịch



* Giám đốc k thut v thông tin chính sách, văn phòng tham kho Dân s Hoa K.