Giáo dục môi trường đã và đang được xã hội quan tâm. Tại Việt Nam, đã tiến hành lồng ghép giảng dạy giáo dục bảo vệ môi trường từ cấp tiểu học. Bài viết này phân tích thực trạng nhận thức và thái độ của học sinh về môi trường và bảo vệ môi trường để đánh giá việc giáo dục môi trường tại ba trường tiểu học trên địa bàn Hà Nội và đưa ra một số kiến nghị để tăng cường công tác giáo dục môi trường tại cấp tiểu học.
Nhận thức của học sinh về môi trường
Một trong những nội dung quan trọng của giáo dục môi trường là các thành phần của môi trường. Thành phần của môi trường gồm: đất, nước, không khí, ánh sáng, động vật, thực vật, con người, nguồn năng lượng và mối quan hệ xã hội. Kết quả khảo sát nhận thức của học sinh về các thành phần của môi trường theo mục tiêu giáo dục môi trường trong trường tiểu học. Kết quả như sau:


Hình 1. Nhận thức của học sinh tiểu học về các
thành phần của môi trường
Tỷ lệ: %


Hình 1 cho thấy tỷ lệ các em nhận thức được các thành phần của môi trường còn rất thấp. Các thành phần dễ nhận biết nhất chiếm tỷ lệ không cao như đất (46,6%), nước (51,3%), không khí (58,6%), động vật (56,6%) và thực vật (64%). Một số thành phần khác, nhận thức của các em còn rất hạn chế. Điều này cho thấy vẫn còn rất nhiều học sinh chưa nắm vững các thành phần của môi trường.
Môi trường là nơi con người khai thác nguồn vật liệu và năng lượng cần thiết cho hoạt động sản xuất và cuộc sống như đất, nước, không khí, khoáng sản và các dạng năng lượng như gỗ, củi, nắng, gió,... Các sản phẩm công, nông, lâm, ngư nghiệp và văn hoá, du lịch của con người đều bắt nguồn từ các dạng vật chất tồn tại trên trái đất và không gian bao quanh trái đất. Hiểu biết về các nguồn năng lượng và vai trò của nó đối với đời sống, sẽ giúp các em biết quí trọng nguồn năng lượng ngay từ khi còn nhỏ và có trách nhiệm bảo vệ và sử dụng tiết kiệm hơn. Khảo sát nhận thức của học sinh về nguồn năng lượng cho thấy nhận thức của các em còn rất nghèo nàn.


Bảng 1. Nhận thức của học sinh tiểu học về các nguồn năng lượng
Tỷ lệ: %
 
Nhận thức đúng
Nhận thức sai
Than
47,3
52,7
Dầu mỏ
56,0
44,0
Gỗ
44,0
56,0
Ô tô
44,0
56,0
Vitamin
24,7
75,3
 


Từ Bảng 1 có thể thấy chỉ khoảng một nửa số học sinh nhận thức đúng nguồn năng lượng có trong thiên nhiên (Than 47,3%, dầu mỏ 56%, gỗ 44% ). Trong khi đó, các yếu tố như ô tô và Vitamin không phải nguồn năng lượng thì có từ 1/3 đến 1/2 cho đó là nguồn năng lượng. Kết quả này phản ánh thực trạng việc giáo dục môi trường cho trẻ ở bậc tiểu học chưa được chú trọng.
Ô nhiễm môi trường được hiểu là việc chuyển các chất thải hoặc năng lượng vào môi trường đến mức có khả năng gây hại đến sức khoẻ con người, đến sự phát triển sinh vật hoặc làm suy giảm chất lượng môi trường. Việc nhận thức các tác nhân gây ô nhiễm môi trường là một nội dung cơ bản trong giáo dục môi trường tại cấp tiểu học. Kết quả tìm hiểu về nhận thức của học sinh về các tác nhân gây ô nhiễm được trình bày ở Bảng 2.


Bảng 2. Nhận thức của học sinh tiểu học về các tác nhân
gây ô nhiễm môi trường
Tỷ lệ: %
 
Nhận thức đúng
Nhận thức sai
Con người
48,6
51,4
Ô tô
49,3
50,7
Tiếng ồn
44,0
56,0
Khói
58,0
42,0
Rác thải
84,6
15,4
Mưa
40,0
60,0
Xe đạp
56,0
44,0


 
 
Học sinh được yêu cầu chọn các tác nhân gây ô nhiễm môi trường từ danh sách: Con người, ô tô, tiếng ồn, khói, rác thải, mưa, xe đạp. Trong đó mưa và xe đạp không phải là tác nhân gây ô nhiễm môi trường. Chỉ có một số học sinh nhận thức khói (58%), tiếng ồn (44%), ô tô (49,3%) và con người (51%) là tác nhân gây ô nhiễm môi trường. Tuy nhiên, vẫn còn tỷ lê cao các em hiểu nhầm và nhận thức sai mưa và xe đạp gây ô nhiễm. Điều đó cho thấy còn nhiều học sinh hiểu sai lệch về các tác nhân gây ô nhiễm môi trường.
Thái độ của học sinh đối với bảo vệ môi trường
Bảo vệ môi trường là những hoạt động giữ cho môi trường trong lành, sạch đẹp, cải thiện môi trường, đảm bảo cân bằng sinh thái, ngăn chặn, khắc phục các hậu quả xấu do con người và thiên nhiên gây ra cho môi trường, khai thác, sử dụng hợp lý và tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên. Nhà nước ta đã xác định: “Bảo vệ môi trường là sự nghiệp của toàn dân. Tổ chức, cá nhân phải có trách nhiệm bảo vệ môi trường…. Chương trình giáo dục môi trường giúp các em có thái độ và hành vi đúng đắn để bảo vệ môi trường.


Hình 2. Nhận thức của học sinh tiểu học
trong việc bảo vệ môi trường
                                                                                                                             Tỷ lệ: %


Khảo sát thái độ của học sinh về các hoạt động bảo vệ môi trường cho thấy việc hướng dẫn bảo vệ môi trường thông qua các hình thức như: vệ sinh lớp học, sân trường (nhận thức đúng 80%); vứt rác vào bồ rác (nhận thức đúng 78,6%); trồng và chăm sóc cây xanh (nhận thức đúng 66,6%) này là phổ biến. Những nội dung tiết kiệm điện, nước, than, xăng, dầu, phân loại rác thải, sử dụng các phương tiện công cộng có rất ít học sinh lựa chọn. Kết quả trên cho thấy cần có những biện pháp cụ thể hơn nữa trong việc triển khai giáo dục môi trường trong các trường tiểu học hiện nay.
Các nguyên nhân
Nhận thức của học sinh tiểu học về môi trường và bảo vệ môi trường còn nhiều sai lệch và phiến diện. Nguyên nhân chủ yếu là do việc giáo dục môi trường vẫn chưa thực sự được chú trọng, việc lồng ghép giảng dạy giáo dục bảo vệ môi trường tại các trường tiểu học chưa tốt. Học sinh tiểu học mới chỉ nhận biết về môi trường và bảo vệ nó thông qua các vấn đề như rác thải, phải vứt rác đúng nơi qui định, phải vệ sinh trường lớp… Còn rất nhiều nội dung cơ bản về môi trường, ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng của nó đến đời sống, bảo vệ môi trường chưa được truyền đạt một cách đầy đủ. Các hoạt động giáo dục môi trường chưa thực sự được quan tâm chú trọng đúng mức do đó chất lượng giáo dục môi trường tại các trường tiểu học chưa cao.
Kết luận
Giáo dục môi trường vào bậc tiểu học để bảo vệ trẻ các em như một bộ phận nhỏ của môi trường trước sự xuống cấp của nó, đồng thời coi trẻ em là một lực lượng bảo vệ môi trường. Giáo dục môi trường là một hoạt động quan trọng trong hoạt động giáo dục của nhà trường, góp phần hình thành một số năng lực cho học sinh để phát triển toàn diện nhân cách cho các em, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục đề ra. Hoạt động giáo dục môi trường gắn nhà trường với thực tiễn, giúp các em mở rộng kiến thức, xây dựng những tình cảm tốt đẹp, phát huy tính chủ động, sáng tạo của các em; biến quá trình giáo dục thành tự giác. Hoạt động giáo dục môi trường cần được quan tâm, chú trọng, đầu tư hơn nữa của các nhà quản lý giáo dục. Mục tiêu của giáo dục cần được xem xét với chú trọng đến giáo dục môi trường nhằm góp phần hình thành nhân cách toàn diện cho học sinh.
Một số giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục môi trường tại trường tiểu học
-             Các cấp quản lý giáo dục cần nhận thức được vai trò to lớn của việc bảo vệ môi trường để từ đó coi giáo dục môi trường là một bộ môn trong chương trình học của bậc tiểu học, đồng thời biên soạn sách, tài liệu phục vụ cho việc giảng dạy bộ môn này. Bên cạnh đó, tăng cường bồi dưỡng cán bộ quản lý, giáo viên về tầm quan trọng của việc giáo dục môi trường cho học sinh ở bậc tiểu học.
-             Tăng cường tổ chức các hoạt động giáo dục môi trường trong các tiết sinh hoạt ngoài giờ lên lớp, sắp xếp và đưa vào kế hoạch sinh hoạt từng tháng.
-             Tăng cường kiểm tra, đánh giá hoạt động giáo dục môi trường trong các trường tiểu học.

Áp dụng các công trình khoa học, triển khai các dự án bảo vệ môi trường vào thực hiện tại các trường tiểu học.



[*] Phó Hiệu trưởng trường Tiểu học Thái Thịnh
 

Liên kết